Şimdilik sitede Haberler, Dökümanlar, Paketler, kullanıcıların iletişimi için Forumlar ve kullanıcıların kendi içeriklerini paylaşabilecekleri bir Blog Gezegeni ve bir Twitter Gezegeni var. Ihtiyaca göre Wiki, IRC kanalı, Q/A Servisi ve Depo da eklenebilir ancak şimdilik bunlara ihtiyaç olacağını veya kullanılacağını düşünmediğimden eklemiyorum. Eksik gördüğünüz, eklenmesini/değiştirilmesini istediğiniz şeyleri bana bildirmeniz çok yardımcı olacaktır.

Bu gelişmeyle  beraber, blogumdaki Maemo yazılarının altına Maemo soruları yöneltilmemesini de rica ediyorum. Elbette yazıyla alakalı konularda yorum yazabilirsiniz ancak Türkçe paketi altına “Kamerayı kullanamıyorum” gibi yorumların sayısı gittikçe artıyor ve tek başıma bunlara cevap vermemin, verebilsem bile düzgün bir şekilde sıralamanın yolu yok, bunun yerine MeeGo Türkiye’yi kullanabilirsiniz.

Web adresi: http://www.meegoturkiye.org

İlgili Yazılar:

• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Projeler
• Blogum 3 yaşında!
• SUDO: Aylık Ubuntu E-Dergisi
• İstatistiklerle adam oluyoruz

• MeeGo sadece mobil cihazlarda değil, televizyonlar, netbooklar ve gömülü sistemlerde de çalışabilecek. Nokia ve Intel, MeeGo’nun her alanda kullanılabilmesini istiyor. Bu da demek ki, internet tabletinizle televizyonunuz aynı işletim sistemi üzerinde çalışabilecek ve aynı uygulamaları paylaşabilecek.
• Maemo’nun aksine, MeeGo sadece Nokia tarafından değil Intel ve The Linux Foundation tarafından desteklenecek. Arkasında bir büyük şirket ve bir vakıf olan projenin önem verildiğinde başarısız olması pek mümkün değil.
• MeeGo, Maemo gibi DEB değil RPM kullanacak, yani Debian çizgisinden çıkıp Fedora-tarzı anlayışı kabul edecek. Debian’dan gayet memnunken ve Ubuntu ile ana akım dağıtım tabanı halini almışken Fedora yolunun seçilmesinin sebebi belirsiz.
• MeeGo hem ARM hem X86 işlemcilerde çalışabilecek. Ancak gelecekte Intel’in baskısıyla sadece X86 platformuna dönülmesi de şaşırtıcı olmaz.
• MeeGo, Maemo’nun aksine geniş bir yelpazede ve farklı işlemci arabirimlerinde çalışabildiğinden ticari yazılım sektörünün ilgisini çok daha fazla çekecek. Maemo 6 Harmattan ile gelecek DRM fonksiyonu sayesinde üreticiler yazılımlarını sorun yaşamadan pazarlayabilecekler.
• MeeGo, Maemo gibi herhangi bir kapalı uygulama barındırmayacak, sürücülerine kadar her şeyiyle %100 açık kaynak olarak geliştirilecek ve sunulacak.

MeeGo ile Nokia, GNU/Linux tabanlı ürünlerini ilk kez orta ve düşük seviye kullanıcıyla buluşturabilecek. Maemo’da ve masaüstü GNU/Linux’lardaki bir çok projeden yine yararlanılacak, MeeGo’da Qt desteği bulunmama ihtimali ise %0. Bu gelişme hali hazırda N900 kullanıcıları için hem sevindirici hem de üzücü. Nokia, Maemo 6 veya MeeGo’nun N900′e gelebileceğiyle ilgili herhangi bir açıklama yapmamakta ısrarcı ve %60 ihtimalle MeeGo, N900 için gelmeyecek. Tabandan başlayarak ciddi inşa farkları olduğundan MeeGo ile Maemo çok da uyumlu da olamayacak. Eğer Nokia N900 için Maemo 6 veya MeeGo duyurulmazsa, şu yollardan biri mümkün olabilir:

• Mer adı verilen bir proje N810 dahil bir çok tableti kapsayacak bir işletim sistemi üzerinde çalışıyor. N900 kullanıcıları Maemo bir kenara atılırsa bu işletim sistemini kullanabilir.
• Google Android işletim sisteminin N900′e portlanmasına çalışılıyor. Eğer bu proje başarılı olabilirse N900′ün ömrü yıllarca uzayabilecek.
• Bugün halen N810 için Maemo 5 gibi projeler mevcut. Bir gönüllü projesiyle M6 ve MeeGo’daki paketler N900 için uyumlu hale getirilebilir.
• Şimdiden Debian LXDE kurmak gibi fırsatlar mümkün. N900 kullanıcıları cihazın gücünü hesaba katmak şartıyla masaüstü dağıtımları deneyebilecek.
• En kötü ihtimal gerçekleşir ve N900 için hiç bir yeni OS projesi kullanılamazsa bile, MeeGo ve M6′da kullanılan Qt, N900 üzerinde destekleniyor. Bu da, bu platformlar için çıkan uygulamaların kolayca N900 ve Maemo 5”e de port edilebileceğini gösteriyor.

Nokia henüz MeeGo için çok fazla  duyuruda bulunmadı, UI’sinin neye benzeyebileceğiyle ilgili bir demo N900 için sunuldu, paketi kurarak neye benzeyeceği hakkında fikir sahibi olmak mümkün. MeeGo.com adresinde bir Internet sitesi açıldı ancak henüz proje hakkında çok fikir vermiyor ve bir forumu yok. Bu haber şüphesiz N900 ve Maemo 5 almak yerine Maemo 6′yı bekleyenleri üzecek. Daha önce de M6 beklemenin çok bir şey değiştiremeyeceğini söylemiştim, MeeGo projesiyle M6 almak, bitirilmekte olan Maemo projesinin son ürününü almak olacak ki bu da her anlamda hatalı bir alışveriş.

MeeGo’nun ilk sürümleri 2010′un ikinci çeyreğinde çıkacak, ilk MeeGo tabanlı cihazların ne zaman çıkacağına dair bir bilgi yok ancak 2010′un sonuna doğru bunun gerçekleşeceğini düşünebiliriz.

İlgili Yazılar:

• MeeGo Türkiye
• Blogum 3 yaşında!
• Projeler
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• Taşındım (:

Garage sayfası: https://garage.maemo.org/projects/turkish-l10n/

Açıklama
Nokia N900′de kullanılan Maemo 5 işletim sistem arayüzünü Türkçe diline çeviren paket. Bu paket, Maemo 5 arayüzünün ve varsayılan olarak getirdiği paketlerin ve GTK2.0 ile Ovi Maps çevirilerini içerir. Üçüncü parti yazılım desteği sunmamaktadır. Yazılımını Türkçe paketiyle uyumlu şekilde Türkçe dilinde çıkartmak isteyen geliştiriciler, dil paketlerini şuraya yükleyebilirler:
/usr/share/locale/tr_CY/LC_MESSAGES/

Bu paket, Nokia tarafından dağıtılmamış uygulama çevirilerini içermez.

GNU/GPL lisanslıdır ve ücretsiz olarak dağıtılır. Hiç bir şekilde ticari amaçlarla kullanılamaz, yeniden satılamaz, izinsiz olarak ticari projelerde kullanılamaz, ürünle birlikte ekstra fonksiyon olarak pazarlanamaz.

UYARI
Paket henüz 0.1, yani ilk sürümündedir. Sadece iki adet Nokia N900 üzerinde denenmiştir, pakette yanlış, eksik veya hoş durmayan çeviriler bulunabilir, paket çalışmayabilir veya sisteme zarar verebilir. Hiç bir durumda sorumluluk kabul edilmeyecektir. Paket son kullanıcılar için değil, paketi test edip bulunan hataların geri bildirimini yapabilecek geliştiriciler için önerilmektedir.

Lütfen bu sürüm üzerinden yola çıkarak paketi eleştirmeye kalkışmayınız, henüz geliştirme aşamasından çıkılmış değildir. Hataları bildirirseniz bir sonraki sürümde-ya da inşada- düzeltebiliriz.

Bilinen Sorunlar
YÜKSEK ÖNCELİKLİ
[*] Paketle beraber Ovi Maps (Haritalar) çevirisi de geliyor, ancak Ovi Maps arayüzünde dil seçmeye olanak sağlayan bir opsiyon olmadığından bu uygulama Türkçe değil. Deneyemediğimiz için de çevirilerimizi kontrol edemedik. Bu opsiyon sunulduğunda Türkçe dili de kullanabiliriz.

DÜŞÜK ÖNCELİKLİ
[*] Başlarken (Get Started – osso-tutorial) uygulamasında çeviriler düzgün çalışmıyor. Bu uygulamayı ilk seferden sonra bir daha kullanmayacağınızdan çok önemli değil.
[*] X Terminal uygulamasının çevirisi yarım. Nokia bu uygulamanın 2 butonu için gerekli dosyaları sağlamamış.

Nasıl kurulur?
Bu paket iki şekilde kurulabilir:

a) Extras Devel deposundan alınarak:
Bu depoyu aktifleştirerek pakete ulaşabilirsiniz, şu şekilde:

b) Elle yükleyerek:
Bu biraz Xterm kullanımı gerektirecektir.

1. Paketi indirin, cihazınızın MyDocs klasörüne atın. PAKETIN BU KLASORDE OLDUĞUNA EMIN OLMALISINIZ.
2. Eğer rootsh paketine sahip değilseniz: App. Manager’i kullanarak bu paketi depolardan kurun.
3. X Terminal uygulamasını açın.
4. Uygulamayı kullanarak şu komutları verin:
root
cd /home/user/MyDocs
dpkg -i turkish_l10n_0.1_all.deb
5. Her şey tamamsa bir çıktı oluşmuş olmalı.
6. Şimdi X Terminal’den çıkın, App. Manager’i açın ve Uninstall bölümüne girin, orada Türk bayrağı simgeli “Turkish localization” paketi oluşmuş olmalıdır.
7. Buraya kadar olduysa paketi kurabilmişsiniz demektir.

8. Settings > Language & region’a girin, Turkish (Northern Cyprus)’u bulup, seçin. Eğer seçeneklerde görünmüyorsa, cihazı yeniden başlatıp tekrar buraya gelip bakın.
9. Seçtikten sonra sizden cihazı yeniden başlatmanızı isteyecektir, istemediyse de siz yeniden başlatın.
10. Türkçe olmuş olmalı =)

Güncelleme: Paketi Garage’dan kaldırdım, elle yüklemek yerine depodan almanız çok daha iyi bir yöntem. Paketin son sürümü ben bu güncellemeyi yazarken 0.2 idi, artabilir.

İlgili Yazılar:

• Blogum 3 yaşında!
• Taşındım (:
• Enemies of Turkey
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• Projeler

Twitter’ımda yazmıştım, Maemo 5 Fremantle (ve dolayısıyla Nokia N900) için Türkçe dil çevirileri yapıyoruz. Projede epey ilerledik, ve paketin ilk deneme inşasını dün gece yaptım. Aşağıdaki resimlerde bazı eksikler, yanlış çeviriler görebilirsiniz, bir sonraki inşada halletmiş olacağız. Türkçe dile çevirilmesinde yardımcı olan herkese tekrar teşekkürler.

Garage sayfası: https://garage.maemo.org/projects/turkish-l10n/
Maemo Talk sayfası: http://talk.maemo.org/showthread.php?p=472816#post472816

İlgili Yazılar:

• Maemo 5′den Kareler
• Blogum 3 yaşında!
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Projeler
• Taşındım (:

İlk bakışta

İsterseniz özelliklere önce bir özet halinde bakalım:

• 3.5 inç dokunmatik geniş ekranda, 800 × 480 çözünürlüğe sahip.
• GPS, A-GPS ve Hücre-tabanlı receiverlar üzerinden konumlama desteği mevcut. Geotagging yapabiliyor, Ovi Maps kurulu geliyor.
• 3.5mm AV konektor, TV out(PAL/NTSC), Micro-USB konektorü, Bluetooth 2.1 (Stereo kulaklık destekli), FM verici, Infrared portu. FM alıcı. (ekstra yazılım gerekiyor alıcı için)
• BL-5J 1320mAh batarya.
• 5 megapiksel kamera (2584 x 1938 piksel), CMOS sensörü, Carl Zeiss, Tessar lens. 3X dijital yakınlaştırma. Autofocus özelliği. Çift LED flaş. Yatay hizalama ve farklı çekim modları.
• 16:9 Geniş ekran. 848X480 piksele kadar video kayıt etme(max. 25Fps)
• .wav,.mp3,.AAC,.eAAC,.wma,m4a gibi dosya formatlarını kullanabilen Maemo medya oynatıcısı. (bunlara .ogg gibi bir çokları da eklendi ve ekleniyor) Entegre FM vericisi.
• TI OMAP 3430: ARM Cortex-A8 600 MHz işlemci. OpenGL ES 2.0 destekli PowerVR SGX GPU. 1 GB’a kadar uygulama belleği. (256 MB RAM, 768 MB NAND)
• 110.9 x 59.8 x 18 (en kalın parçası 19.55) mm boyutlar. Yaklaşık 181g ağırlık.
• 32 GB dahili hafıza, 16 GB microSD kart desteği.
• Tam QWERTY donanımsal klavye.
• Quad-band GSM EDGE 850/900/1800/1900 & WCDMA 900/1700/2100 MHz
• GPRS class A, multislot class 32, maximum speed 107/64.2 kbps (DL/UL) EDGE class A, multislot class 32, maximum speed 296/177.6 kbps (DL/UL) WCDMA 900/1700/2100. Maximum speed PS 384/384 kbps (DL/UL) HSPA 900/1700/2100. Maximum speed PS 10/2 Mbps (DL/UL) WLAN IEEE 802.11b/g
• GNU/Linux üzerinde Maemo 5 işletim sistemi. Mozilla tabanlı Maemo tarayıcısı, Adobe Flash 9.4 desteği ve tam ekran tarama.
• Accelometer sensörü.

Unuttuklarım varsa, Nokia’nın sitesindeki listeden takip edebilirsiniz. Cihaz oldukça “kalabalık” olduğundan bazı özellikleri unutmak, hiç farketmemek muhtemel. N900′ün en büyük kozlarından biri, 600Mhz işlemcisi ve 1GB uygulama belleği üzerinde çalıştırdığı Maemo 5 işletim sistemi. Daha detaylı olarak ileride değineceğim.

Nasıl alırız?
Bu konuda bazılarının kafası oldukça karışık olduğundan, hemen bu sorunu aradan çıkartmamız en iyisi. Eğer bu konuyu dert edinmiyorsanız bir sonraki konu başlığına atlayabilirsiniz. Nokia N900, diğer Nxxx serisi cihazlarda olduğu gibi Türkiye’de satılmıyor ve satılmayacağı söyleniyor, cihazın zaten Türkçe dil desteği de yok. (Ancak topluluk tarafından-hatta bizzat, ben- geliştirilen bir yama var ve yakında sürülmesini umuyoruz)

Bu da Türkiye’den resmi olarak almanız mümkün değil demek oluyor. Yurtdışından vereceğiniz siparişler gümrüğe takılabileceğinden, en makul yol yolcu beraberinde getirtmek olacaktır. Eğer bir tanıdığınıza yaptıramıyorsanız, GittiGidiyor üzerinden alabilirsiniz, GG’deki satıcılar cihazı sizin için kapınızın önüne kadar getirecek ve sadece Türkiye içindeki kargo ücretini siz ödeyeceksiniz.

Eğer GittiGidiyor’dan alacaksanız, alışveriş yapmadan önce Internet’ten bu servis hakkındaki rehberleri ve GittiGidiyor SSS dosyalarını okumanızı öneririm. Belki bu konuda bir yazı da yazabilirim, sonra. Ben kendiminkini mkavas rumuzlu bir GG satıcısından aldım, Birkaç günlük gecikme(yılbaşı dolayısıyla) dışında bir sıkıntı olmadığı gibi, elimdeki üründe hiçbir arıza yok ve satıcı da oldukça yardımseverdi.

Satın aldıktan sonra Türkiye’de kaydını 5 TL ücret karşılığı yaptırabilirsiniz, ancak 1 ay içerisinde Türkiye’ye dönmüş ve yakın zamanda başka bir telefon kaydettirmemiş birinin pasaportuna işletmeniz gereklidir. Bu işlem tamamlandığında 24/48 saat içerisinde telefonunuz “yolcu beraberinde kaydedilen imei” olarak imei.tk.gov.tr adresinde listelenecektir.

Kutu içeriği
Gelelim N900′ün kutusuna. Önceki telefonum olan Nokia N96 ile kıyasladığımda, Nokia N900′de abartıdan ve reklamdan oldukça kaçınılmış bir tasarım var. Bunun cihazı daha az havalı, ancak daha ciddi gösterdiği söylenebilir. Ön taraftaki hafif N900 kabartmasını ve Nokia Nseries yazısını saymazsak, ön tarafı tamamen düz siyah.

Kutunun ağzını kapatan Nokia yazılı bandı tırmalayıp(başka şekilde kalkmıyor) kutuyu açtığımızda, aynı sadelik yine devam ediyor ve sadece telefonu taşıyan ufak bir bölmenin dışında bir şey göremiyoruz. Bu bölmeyi kaldırdığımızda ise kutuyla beraber gelen içeriğe ulaşabiliyoruz:

• Nokia N900 (Şaşırdınız, değil mi?)
• Nokia BL-5J Batarya
• Nokia AC-10 Şarj Cihazı
• Nokia WH-205 Stereo Kulaklık
• Nokia CA-75U Video-out Kablosu
• Nokia CA-146C Şarj Adaptörü (Her bölgede mevcut olmuyor, benimkinde yoktu, önemsiz bir fark. Amacı 2mm ve 3.5mm kaynakları microUSBye çevirmek)
• Temizleme Bezi
• Nokia CA-101 Veri Aktarım Kablosu
• Nokia N900 Get Started Kullanım Kılavuzu ve Garanti bilgileriyle ilgili 2.ci kılavuz

Kutu içeriği alınan bölgeye göre ufak değişiklikler gösterebiliyor, bazılarında ekstra bir çevirici varken diğerlerinde olmuyor, ancak bu çok da önemli değil, eksikliğini hissetmeyeceğiniz bir fark.

İçerikten biraz bahsedersek; WH-205, daha önce N96 ile kullandığım HS-45/AD-54 kulaklıktan çok daha iyi. Tek eksik olarak üzerinde sadece 2 tuş bulunmasını sayabiliriz. WH-205, kulağın içine oturduğundan, çok daha kullanışlı, dış sesleri daha iyi ortadan kaldırabiliyor(HS-45 bunu asla yapamıyordu) ve daha iyi ses veriyor. Kutuda kulaklık süngerlerinin farklı boyutlarda olanları da var.

Temizleme bezinin Türkiye malı olmasını garipseyebilirsiniz, bana da oldukça ilginç gelmişti. Sanıyorum teknolojideki yerimiz, son model cihazlara temizleme bezi üretebilecek seviyeye gelmiş. CA-101 kablosuyla N96′da USB üzerinden şarj yapamıyordum, N900′de ise bu özellik sunulmuş, aynı anda hem aktarım hem şarj yapabiliyoruz.

Eğer benim gibi aldığınız şeylerin kılavuzuna meraklıysanız, kutudaki kılavuz sizi çok da tatmin etmeyecek. Zira kılavuzun amacı birkaç sayfada N900 nedir, kapağı nasıl açılır, hangi parçası nerededir bilgisinden öte bir şey vermiyor. Alıcı kitlesi göz önünde hiç bulundurulmamış, bakmasanız da olur cinsinden bir kılavuz bu. Onun yerine beş dakika Maemo.org’da dolaşmanız cihazınız hakkında daha fazla fikir verecektir. N900 PC Suite uygulamasıyla “kısıtlı iletişim” kurabiliyor olmasına ve kendi flasher uygulaması, ve SDKsı da mevcut olmasına rağmen bunların hiç birini bir CD olarak yanında getirmiyor, hepsini siz indiriyorsunuz. Kutuda bunlara yer vermek çok da zor bir şey olamaz.

Cihazın İlk Açılışı

Nihayet telefonu ilk kez elimize alıyoruz. Arka kapaktaki ufak bölüme tırnağınızı geçirerek kapağa resmen “abanıyorsunuz”, yeni aldım diye acımayın, siz acıdıkça o açılmamakta direnecektir, neden bu kadar güce ihtiyaç duyan bir kapak yaptıklarını bilemiyorum ancak, sonuçta bu kapağı kaldırmak, öyle her N serisi telefonun kapağını kaldırmaya benzemiyor. Kapağın altında ekstra bellek yuvası(bunu neden hotswap yuvası olarak dışarı yapmazlar, anlamıyorum) ve bataryanızı, sim kartınızı takacağınız bölümler bulunuyor. N900 gibi önce tablet, sonra telefon sloganına sahip bir cihaz, tabii ki SIM kartsız da çalışabiliyor.

Bataryamızı taktık, kapağı da kapattıysak şimdi ilk açılışı yapabiliriz. Telefonun ekranındaki koruyucu, bir Nokia klasiği olarak, sırf siz kullanamayın, gidin yenisini alın diye, özellikle karartılmış. Yine N96 ile kıyaslarsam, onda da kocaman NOKIA logosu yüzünden koruyucuyu kullanamıyorduk. Yani bu koruyucuyu öyle ya da böyle, çıkaracaksınız. Bu noktada, bir an önce gidip bir ekran koruyucu almanızı tavsiye ederim, yoksa ekranınız kolayca çizilecek, parmak izleri her yanına bulaşacaktır, söylemedi demeyin. Telefonun bir de arkasına yapıştırılmış “Batarya Kaldırmaca 101” tarzı bir etiket mevcut, onu da çıkartıyoruz.

İlk açılışta sizden tarih/saat, ülke/dil seçimi gibi basit birkaç bilgiyi isteyecek, bu bilgileri sonradan Settings altından değiştirebileceksiniz. Nokia N900′ün, diğer N serisi cihazlarla arası pek iyi olmadığından(Maemo > Symbian) senkronize etmekte sorun yaşamanız muhtemel, bu yüzden kişilerinizi taşımanın en kolay yolu onları SIM kart hafızasına kopyalamak. Bunlara N900 rehberinden ulaşabiliyorsunuz.

Fiziksel Özellikleri
Nokia N900, 110.9 x 59.8 x 18 (en kalın parçası 19.55) mm boyutlarında. Bu da onu N96′dan yaklaşık 7 x 4 mm büyük yapıyor. Bir tablet standardı için küçük, bir akıllı telefon içinse ortalam bir büyüklük diyebiliriz. Her şekilde bu cihaz, cebinize, bir iPhone kabına sığabiliyor. Bu da çok fazla büyük olmadığı anlamına geliyor. Nokia N96′nın 125 ~ 128g ağırlığına karşılık, Nokia N900 181 gram çekiyor. Apple iPhone 3GS’in 135g olduğunu düşünürsek, N900 çok ağır. Ben cihazın ağırlığından rahatsız olmadım, ancak ceketimin cebinde her zaman “varlığını hissettirdiğini” söyleyebilirim N900 için. Eğer ağırlığa çok önem veriyorsanız, bu sizin için gerçekten sıkıntı olabilir.

Cihazın ekranı kolayca çizilebiliyor, iz kalabiliyor. Sadece siyah renkte üretildiğinden, parmak izleri oldukça belirginleşip sinir bozabiliyor. Kasası hakkında daha az plastik kullanılması gibi bazı şikayetler duymuş olsam da, bence ele oldukça iyi oturuyor, kesinlikle kırılgan bir his vermiyor ve kolayca kullanabiliyorsunuz. Bu noktada 3 sıkıntı farkettim:

• N900 Portrait modu düşünülerek tasarlanmamış, hatta bir sonraki FW güncellemesine kadar, şimdilik çok az sayıda uygulama Portrait modunda kullanılabiliyor. Bunlardan biri de Phone, yani telefon işlevlerinin tamamını yöneten uygulama. Ancak sorun şu ki, yatayken oldukça hoş duran N900, dikey moda aldığınızda telefondan başka her şeye benziyor gibi görünüyor. Tabii bunun “ekstrem” bir hava kattığını da düşünebilirsiniz.
• Telefonun her yerinde bir şeyler var. Yatay moddayken elinizi koyacak yer bulamadığınız oluyor, parmaklarınız, özellikle de oyun oynarken, ya IR portunu, ya hoparlörlerden birini, ya kamera tuşunu, bir şeyi mutlaka kavrıyor. Parmak koyacak yer bırakılmamış sanki cihazda.
• Garip bir sorun ama, telefonun sesi bazen sanki sizi değil başka şeyleri hedef alıyormuş hissi veriyor, hoparlörlerin yerleşimi de bunu doğruluyor. Ancak bu sorunu tarayıcı, flash uygulamalar gibi şeylerde yaşamazken, medya oynatıcı gibi uygulamalarda belirginleşiyor, sanırım bir FW güncellemesi şart.

Dokunmatik ekranı resistif, ancak oldukça iyi tepkiler veriyor ve kullanımı kesinlikle çok rahat, önceki Nokia’lar gibi sinir bozmuyor. Alıştıktan sonra çok rahat edeceğinizi söyleyebilirim, kapasitifin aksine parmakla dokunma zorunluluğu olmadığından, tırnaklarınızla ve ekran kalemiyle kullanmak mümkün. Ekrana sizi anlaması için çok çok az bir baskı uygulamanız bile yetiyor. Tüm kullanım kolaylığına rağmen, multi-touch özelliği de olsaydı daha iyi olurdu.

Nokia N900, N96′dan beri kullanılmakta olan kamera çevresindeki desteğe sahip, ancak N810′daki gibi kalın bir destek parçası yerine, Nxx serisinden alışık olduğumuz ince parça tercih edilmiş. Bu cihazı daha profesyonel gösteriyor, ancak nispeten az destek sunduğu için de biraz güç uyguladığınızda cihaz arkaya devrilecekmiş hissi uyandırıyor, yaptığım denemelerde ben hiç devirmedim, ancak bu hisse alışmanız gerekecek.

Kasadaki ciddi bir sıkıntı da MicroUSB portunda. Bu port, birkaç yıllık bir kullanımda muhtemelen en çok işiniz düşecek olan şey, zirâ hem şarj hem veri aktarımı için kullanılıyor. Sorun şu ki, bu port kesinlikle iyi sabitlenmemiş ve şimdiden yabancı forumlar “MicroUSB portum çıktı”, “Port bozuldu”, “Şarj olmuyor” gibi sorunlarla dolup taşıyor bile. Uzun süreli kullanımda bu tasarım sıkıntısı çok baş ağrıtabilir, elinizdeki tek çözümse bu MicroUSBnize kibar, çok kibar davranmak, her ne kadar güç istese de, kaldırabileceğinden fazla kesinlikle asılmamak. Nokia bu tip detayları nasıl atlamış aklım almadı.

QWERTY klavye oldukça iyi çalışıyor. Fakat burada da ufak bir tasarım sıkıntısı var. Tuşlar arasında oldukça az boşluk var ve birine basayım derken ötekini tutturmanız, hatta bu duruma hiç uyanmamanız da muhtemel. Çözüm olarak Maemo forumlarında 4 satırlı bir klavye düzeni önerilmiş, ancak N900 için artık bunun değişme olasılığı yok. Klavyeye alışana kadar, parmaklarınız da biraz büyükse sorun yaşama ihtimaliniz yüksek.

Cihazın ön yüzünde ekranın dışında bir tuş yok, sol(ya da üst) tarafında mikrofon, sensörler, sol altta uyarı ışığı(farklı renklerde yanabiliyor, normalde beyaz, şarj olurken turuncu, şarjı fullken yeşil, gibi.) , ön kamera bulunuyor. Ekranın sınırları, NOKIA yazan logonun Nsi ile, N900 yazan model isminin 0 sayısı arasındaki kısım.Geri kalan bölümler kasası.

Biraz etrafından bahsedersek (telefonu elimizde tutuyormuşuz gibi düşünün);

• Sol ve sağ kısmında 2 Stereo hoparlör mevcut.
• Sol tarafta MicroUSB ve askı için yardımcı aparatı var.
• Alt kısmında hiçbir şey yok, zirâ buraya Stylus’u koyuyoruz, tüm alanı bu yuva kaplıyor.
• Sağ tarafta, Stylus’un kafası, 3.5mm jack(kulaklık ve tvout için) ve kilit mekanizması mevcut. Bu mekanizma önceki Nxx telefonlardan tanıdık gelecektir.
• Üst kısmında, Zoom In/Zoom Out(ya da duruma göre Ses ayarı tuşu da oluyor) tuşları, Güç tuşu, Kamera tuşu ve IR portu var. Bu portu kullanarak cihazınızı bir evrensel kumandaya çevirip, evdeki her şeyi uzaktan kontrol edebiliyorsunuz.

Stylus, yani dokunmatik ekran kalemi, cihazla beraber, takılı bir şekilde geliyor. Bu kalemi bir kez kaybederseniz yandınız. Nokia 5800 gibi serilerin kalemleri kolayca bulunabilirken, Nxxx serisi için Nokia desteği berbat, Türkiye’yi hesaba katarsak üç kat berbat bile diyebiliriz. Maemo forumlarında tartışıldığı kadarıyla, bunun yerine yeni bir kalemi, para vererek bile alamıyorsunuz, yeni kalem = yeni telefon. O yüzden kaybetmemeniz çok çok önemli. Kalemin kolayca kırılabildiğini de hatırlatayım.

Son olarak, arka kapaktan bahsedersek, arka kısımda cihazın kamerası, kameranın koruyucu aparatı-ki bunun önceki Nokia’lardaki gibi sıkışma, lens çizme gibi dertlerine şahit olmadım- ve kameranın etrafını saran destek aparatı var. Arka kapak, Nokia N96′dan sonra, bana oldukça ciddi ve renksiz geldi. Nokia zaten N900′de bu tasarım anlayışını bir felsefe haline getirmiş, kutusundan kapağına kadar her şeyiyle bu cihaz gösterip havanızı atmanızdan çok, fonksiyonellik ön planda bir şekilde tasarlanmış. Abartıdan hoşlanmıyorsanız iyi, sadece havalı olsun istiyorsanız N900′ün kasası size istediğinizi vermeyebilir. Tabii bu N900 havalı değil demek anlamına gelmiyor, sadece, çok daha oturaklı bir tasarımı var diyebiliriz.

Arkadan baktığınızda, telefonu üste doğru kaldırırsanız ARM Cortex A8 | 32 GB ve Designed in Finland yazısı göze çarpıyor, arkadaşlarınızın ARM’nin ne olduğunu bilme ihtimali çok yüksek olmayabilir, ancak bunu IT ile ilgilenenlere gösterip oldukça iyi tepkiler alma ihimaliniz var. Designed in Finland ise biraz “hileli” bir yazı, zirâ telefon Finlandiya değil Kore üretimi, Finlandiya olanlar sadece ilk 300 prototip için geçerli ve bunları almamalısınız. Finlandiya’da tasarlanıp, Kore’de üretiliyor N900.

N900′ün Donanımı
Nokia N900, ARM Cortex A8 600 MHz işlemciye ve 256 MB RAM + 728 MB NAND ile tam 1 GB belleğe sahip. 32 Gigabyte da depolama alanı mevcut. Bu özellikleriyle bütün N serisi cihazları rekabetin dışına atıyor diyebiliriz, N900′ün, Nokia üretimi başka bir rakibi yok. Bu donanımsal özellikler, Maemo 5′i harika bir şekilde çalıştırıyor, hatta telefon aynı anda 30~40 adet uygulamayı bir arada bile çalıştırabiliyor, multitasking özellikleri tek kelimeyle mükemmel.

N900′ün tarayıcı ve Flash deneyimi inanılmaz, N900′ünde Farmville oynayanların YouTube videoları sanırım sizi buna ikna edecektir, ben daha çok Popcap takıldım ama, Farmville de oynatıyormuş. Tarayıcısı aynı anda bir çok sekmede kolayca gezinmenize ve eklentilere olanak sağlıyor. Tarayıcı hakkında daha fazla şeyi yazılımsal özellikler kısmında anlatacağım. Tüm bu mükemmel donanıma rağmen, Nokia N900 bataryayı tamamen katletmiyor, sizin yüklenmediğiniz durumlarda, N900 işlemci frekansını otomatik olarak düşürüyor ve enerji korunumu sağlıyor.

Cihazın Nokia modelleri arasında rakibi olmasa da, başka telefonlarla sağlam bir rekabeti var. Nokia N900, Iphone Original ve 3G’den daha iyi, 3GS ile eşit CPU gücüne sahip. Bellek olarak ise bu üçünden üstün. Tek sıkıntısı, 3GS’in ancak yarısı kadar GPU gücü sağlayabiliyor, bu da oyun anlamında N900′ü biraz daha yetersiz kılıyor. Ancak bu gün halen Iphone oyunlarının da Iphone’un gücünden pek yararlanamadıklarını hesaba katarsak, N900 halen bir oyun platformu olma şansına da sahip. Maemo 5 bu konuda N900′e her imkanı zaten sağlıyor.

Henüz yeni olduğundan yapılmış ciddi benchmark sonuçları yok, ancak bu kadar yazılımı kolayca taşıyabilmesiyle diyebiliriz ki, Nokia N900 piyasadaki en iyi donanımlardan birine sahip ve verdiğiniz paranın karşılığını alabiliyorsunuz, N96 ve N97 adına aynı şeyi söyleyebilmek pek mümkün değil.

Nokia N900, RAW COMPUTER POWER sloganıyla tüm bu donanımları birleştirmenin yanı sıra, FM Alıcı/Verici, IR portu gibi özelliklere sahip, bir akıllı telefonun yapabileceği her şeyle, bir tabletin tüm özelliklerinin birleştiği bir cihaz N900. Bu noktada, N810′da olan USB OTG fonksiyonu(akıllı telefonlarda zaten bulunmuyor, tablet kullanıcısıysanız belki ilginizi çekiyordur) ve Dijital Pusula’nın olmaması gibi iki eksikliği olduğunu söyleyebiliriz. Dijital Pusula’nın olmamasının sanıyorum en önemli nedeni, N900′ün, kayabilen kısımların, arka kapağın ve kamera koruyucusunun açılıp kapanma durumunu takip etmek için manyetik parçalar kullanıyor olması. Yine de Maemo.org’a bakılırsa bu konuda bazı çalışmalar var, kullanıcılar kendi çalışmalarıyla N900′e pusula desteği eklemeye çalışıyorlar.

N900 Batarya Ömrü
Nokia N900, batarya için 1320mAh kapasiteli BL-5J kullanıyor, ancak kullanım deneyimleri arasında tutarsızlık var. Resmi açıklamaya göre beklemede 2-4 gün, 3G/WCDMA ile 5 saat, 2G/GSM ile 9 saat kullanım ve 1 gün aktif çevrimiçi kullanım sunabiliyor.
Kendi deneyimlerimden, Nokia N900′un bekleme modunda herhangi bir sıkıntı yaratmadığını söylemeliyim. Burada anahtar sorun, kullanıcıların bazı uygulamaları açık unutması, ya da yükledikleri gelişim aşamasındaki versiyonların güç korumaya dikkat etmemesi, tam olarak kapanmaması gibi durumlar, ve bunun yanında henüz FW güncellemesi gelmediğinden düzelmeyen, sıkışık kalan Flash ve kapanmayan WiFi bugları gibi buglar oluyor. Bunlar, eğer dikkat etmezseniz CPUyu sürekli kullanarak bekleme sürenizi tamamen düşürebiliyor.

Ağır kullanım altında N900 saatler içinde kolayca eriyebiliyor, ancak bir mobil cihaz için oldukça yeterli kullanım süreleri verdiğini söyleyebiliriz. Ben cihazı en parlak halinde, masaüstünde bulabildiğim ne kadar widget varsa ve ağır CPU gerektiren işlemlerle beraber kullandığımda bile şarjı en az 2-3 saat dayanıyordu, daha fazla test etme fırsatı bulamadım. Ancak dışarıda, N900 beni bir kez bile arkamdan vurmadı. Yazılımdaki bir sıkıntı olarak, bataryanın yüzde olarak tam bilgisi ekranda gösterilmek yerine basit bir ikon gösterilmesi can sıkıyor. Ancak tam bilgileri hem terminalden, hem de 3.cü parti yazılımlarla kolayca alabiliyoruz.

Doğrudan güç kaynağına bağlıyken birkaç saat içinde yeniden şarj olabilen cihaz, bunun yanında USB üzerinden de güç alabiliyor, ancak bu durumda şarj süresi elbette uzuyor. Bir tavsiye olarak, E-Bay’den alabileceğiniz bir PortaPow 3400 Turbocharger, sadece 40 dolara bataryanızı yaklaşık 2.5 kez şarj edebilir. Kendim kullanmadım, ancak kullanan yabancı arkadaşlar kesinlikle öneriyorlar. Eğer daha fazla parayı gözden çıkarıyorsanız ve boyut önemli değilse, ZaggSparq alabilirsiniz, 5000 mAh gücünde olduğundan 4 defaya kadar şarj etmek mümkün. Elbette bunlar, otobüs yolculuğunuz boyunca OpenArena oynamak gibi fantezileriniz için. Yoksa, klasik yolcular gibi, otobüste kablosuz ve müzik dinleyerek idare edecekseniz, N900 sizi bir çok yolculuktan iflas etmeden çıkaracaktır.

Bazı durumlarda batarya tamamen boşalırsa, şarj olurken turuncu ikaz ikonunun yanmaması gibi durumların yaşanabildiği, hatta bataryanın şarj olmadığı gibi iddialar var ancak tutarlılığı konusunda hiç fikrim yok, zirâ haftalardır bu cihazı kullanmama rağmen şarjını bir kez bile tam olarak bitirmeden yeniden şarj etmişimdir.

N810 ile kıyasla, N900 1500 yerine 1320 mAh kullanarak bir düşük gerçekleştirmiş diyebiliriz, ayrıca Lityum Ion Polimer bataryanın yerini de Li-Ion batarya almış. Donanımın daha iyi güç koruması yapması ihtimali mevcut olmakla beraber, bir önceki cihazı kullanmadığımdan doğru bir kıyas yapmam mümkün değil.

Mobile-Users.NET sitesinin yaptığı bir teste göre-doğruluğu tartışmaya açık-; N900 sadece beklemede, GSM hariç tüm özellikleri kapalıyken 29 saat, bunlara ekstra Müzik oynatırken 13 saat, WiFi/3G ve IM konuşmaları yaparken 9 saat dayanmış. Ortalama bir kullanım için genelde verilen zamanlamalar da bu bilgileri doğruluyor. GNU/Linux kullandığından, tabii ki her zaman tek fonksiyonu müzik oynatmak olan bir OS boot etmeniz dahi mümkün, yani bu süreler, sizin kendi kullanımınıza göre büyük farklılık gösterecektir.

N900 Konumlama (GPS) , Veri Aktarımı (WiFi/FM/IR/BT/USB) ve İletişim (3G/2G/SMS/MMS)

Nokia N900, smartphonelardan alışkın olduğumuz tüm veri aktarım modlarına ve konumlama özelliğine sahip. Yaptığım denemelerde, uyduruk bir kent merkezinde iç mekandayken, 10 saniyeden kısa bir sürede Coarse Lock (Vasat Kilitlenme) aldım. Ancak bu kilitlenme gerçekten epey vasattı ki, yerimi çok ciddi bir anlamda şaşırdı, hatta kendimi Maps uygulamasında dakikalarca aramak zorunda kaldım. Kameranın Geotagging (Coğrafi Etiketleme) uygulaması çok başarılı çalışıyor ve birkaç saniyede bulunduğunuz ülke ve ili bulup fotoğrafa ekliyor, benim gibi konumlama bazlı uygulamalara mesafeli kullanıcıları etkileyecektir.

Buradaki bariz sıkıntı yazılımsal. Maps uygulaması oldukça ağır çalışıyor ve hakkında çok fazla şikayet şimdiden var. Genel anlamda gezinme amaçlarınızı yerine getirebilse de, bu haliyle iyi bir GPS yazılımı değil. Oldukça hantallaşabiliyor, hatta A-GPS modundan çıkınca tamamen sapıtıyor. Öyle ki, veri aktarımı yapmadan doğrudan uydu üzerinden yerinizin bulunması bir bug yüzünden şimdilik mümkün değil, ancak yakında düzeltileceği tahmin ediliyor. Konumlama uygulamaları yeterli görünüyor, ancak günlük hayatta sık olarak kullanan kullanıcıları tatmin edip edemeyeceğine karar veremiyorum.

Veri aktarım özelliklerine gelirsek, WiFi alanı N96′ya göre açık ara daha iyi, başarıyla bağlantı kurabiliyor ve kolayca çok iyi sinyal alabiliyor. Bağlantıyı yazılımın da getirdiği başarılı appletlerle, kolayca kurup kesebiliyor, birinden diğerine geçebiliyoruz. Maemo 5′in açık doğası, aircrack kurup şifre kırmanıza bile olanak veriyor(ancak bunu denemediğimi de belirterek..) Nokia N96′da sıklıkla yaşadığım, Symbian’ın alakalı alakasız bağlantı değiştirmesi, kaybetmesi, her uygulama için 50 kez ne istediğimi sorması gibi bir sıkıntım olmadı. Bağlantıyı kolayca kuruyor, siz istemeden kesmiyor, güç koruması da yapabiliyor. Bir Internet tabletinden isteyebileceğiniz şeylere sahip.

FM Alıcısı uygulaması Bluetooth çipine bağlı, haliyle BT açmadan FM açamamak gibi bir garipliğe düşüyoruz. Üstelik bu alıcı resmi olarak pakete dahil gelmiyor, ancak Extras deposunda resmi olmayan bir uygulama yoluyla edinebiliyoruz. Her şekilde, N900′ü bir FM alıcı yapmak zor değil ve başarıyla da çalışıyor. Kanallar arasında hızla değiştirme, favori ekleme, RDS mesajlarını alma, isim atama gibi fonksiyonları yerine getiriyor, tek eksik olarak otomatik tarama yapamayışını gösterebiliriz. N900′ün kendi medya oynatıcısı, Internet yayınlarını zaten aldığından buna değinmeye gerek yok.

FM Verici, alıcının aksine cihaza dahil bir fonksiyon olarak geliyor, medya oynatıcımız ile açabildiğimiz gibi, masaüstü için widget bile kullanabiliyoruz. Bu verici, sadece medyayı değil, cihazdan çıkan tüm sesleri yönlendirebiliyor, ekstra yazılımlarla RDS (Çoğu oynatıcınızda vardır, ekranda radyonun adı, çalan şarkı gibi veriler RDS sistemi üzerinden arabanıza yollanır mesela) üzerinden telefona ait bilgiler alıcı cihaza aktarılabiliyor. Kapsama alanı ise, cihazı aldığınız yere bağlı. 87 ile 108 arasındaki frekanslarda yayın yapabiliyLor. Bazı ülkelerden getirdiğinizde bu fonksiyon yazılımsal olarak devre dışı bile olabiliyor. Ancak bazı basit hacklerle, vericiyi son güçte kullanmaya başlayabiliyoruz. Bu yine bir kez daha bize Maemo’nun asıl anlamını gösteriyor. Bazı kullanıcılar, vericinin arkadaki arabaya kadar aktarım yapabildiğini iddia ediyor. Ben üç kez kısa süreli deneme fırsatı yakaladım, evimdeki plak çalabilen dinazor bir radyo(evet, başka radyomuz yok burada!) ile denediğimde, cihazı radyodan 1 metre kadar uzaklaştırdığımda yayın bozuldu. İkinci denememi N96′nın alıcısıyla yaptığımda, yine az çok aynı uzaklıktan sonra yayında sorun yaşamaya başladım, üçüncü denemede bir aracın arka koltuğundaydım, burada, radyoyla cihaz arasında bir engel yokken ses başarıyla gitti, ancak aramıza koltuk girerse hemen kesildi. Bu üç denemede de henüz cihazın FM fonksiyonlarını hacklememiştim ve US sürümüydü, bu yüzden cihazın tam gücü değil, çok daha güçlenebildiği söyleniyor.

Evrensel kızılötesi kumandayı Irreco ile çalıştırmayı becerdim ancak henüz televizyonuma uyduramadım, bu yüzden burayı pas geçiyorum. Bu port cihazda mevcut, ancak resmi bir destek sunulmamış, diğer uygulamalarda bu noktada çok başarılı performans sergilemeyebiliyor. İddialara göre cihaz 5-6 metreye kadar kumanda özelliği verebiliyormuş, en azından kumandanızın yerini alabileceği anlamı çıkıyor buradan. IR fonksiyonu veri aktarımı desteklemiyor olması muhtemel, zirâ CIR olduğu tahmin ediliyor. Desktekliyorsa da henüz bunun için bir uygulama çıkmadı.

Bluetooth veri aktarımı üzerinde her çeşit protokol kullanılabiliyor, ancak benim bir zamanlar aldığım Nokia markalı bluetooth kulaklığımla bir şekilde uyum sağlayamaması can sıkıyor, Nokia kendi aksesuarlarını düzgün kullanamıyor. USB üzerinden hem PC Suite modu, hem USB bellek cihazıymış gibi bağlayıp veri aktarımı mümkün, ya da sadece şarj modunda kullanabiliyorsunuz.
3G ve 2G aramalarda, bir çok kullanıcı çekim gücünün kullandıkları diğer cihazlara göre azaldığını iddia etmiş ancak ben bir sıkıntı yaşamadım. Aksine, sürekli 2G’ye düşüp duran N96′dan sonra N900 daha başarılı bir 3G performansı gösterdi, tiyatro salonu gibi bir alanda bile Vodafone 3G üzerinden Internet’e ulaşabildim. USSD desteği bir sonraki FW versiyonunda gelecek, bu da demek oluyor ki şimdilik “yıldız xyz kare” gibi sihirli numaraları kullanarak kontör öğrenme gibi işleri ne yazıkki yapamıyoruz, ancak sorunun çözüldüğü ve bir sonraki FW sürümünde dahil edileceğini bilmek durumu idare ediyor. Kendi adıma, bir faturalı hat kullanıcısı olarak bu özelliğin yokluğunu hiç hissetmedim. Ancak kontörlü hat kullanıcıları için bu çok bunaltıcı olacaktır. Aramalar böyle bir cihazda elbette ki sorunsuz, 3G üzerinden Video görüşme özelliğinin olmaması ise çok sinir bozucu, bu fiyatta bir cihaz video görüşme yapamıyor! Ancak bunun önümüzdeki sürümlerde çözüleceğini tahmin ediyorum, çünkü donanımsal tüm destek mevcut, önde kamerası zaten var. Arama kayıtları başarılı şekilde tutuluyor, istatistikleri alınıyor, hatta her bir kişi için iletişim geçmişinizi istediğiniz an alabiliyorsunuz. Kayıt veritabanına dışarıdan ulaşmak da mümkün.

SMSler için Nokia, daha önce Symbianda ekstra bir uygulama olarak sunduğu Conversation tarzını benimsemiş, çok da harika olmuş. Bu, kısaca, SMSlerinizin bir MSN görüşmesiymiş gibi görünmesini sağlıyor, siz yazıyorsunuz, karşınızdaki yazıyor ve bu başarılı bir şekilde takip ediliyor. QWERTY klavyenin yardımıyla, ışık hızında SMS yazmak çok kolay. Klasik telefon klavyelerinde yavaş yazımıyla ün yapmış biri olarak (sevmiyorum çünkü) bu cihazla, 3 ergen kız hızında yazabilir hale geldim, ki onların SMS yazım şeklini biliyorsunuz. MMS özelliği cihazda desteklenmiyor, bu da 3G görüşme ile birlikte N900′ün ikinci büyük falsosu. Ancak yine Maemo 5 sayesinde, bu sorun çözüldü, şimdiden üçüncü parti yazılımlarla bu fonksiyon desteklenebiliyor, resmi destek de zamanla oluşacaktır. Üçüncü parti yazılımlar henüz gelişim aşamasında olduğundan göze güzel görünmüyorlar.

Cihazda önceki Nokia’larda olup, N900′de olmayan tek veri alım yolu DVB-H, bu N96′da vardı, N97′de yoktu. Türkiye’de zaten kullanamadığımız, karasal yayın almayı sağlayan bir özellik. Yokluğunu herhangi bir şekilde hissettim desem büyük yalan olur.

N900 Kamerası
Ne yazık ki bu incelemede içime sinmeyen tek kısım bu olacak, çünkü fotoğrafçılıktan gerçekten hiç anlamıyorum Nokia N900; 5 megapiksel, Carl Zeiss, Tessar lensli, Otofokus özellikli 5.2mm odak uzaklığına(focal length) sahip, 25fps 848×480 video çekimi yapabilen bir kameraya sahip. Kameranın odak uzaklığı Nokia N97′den 0.2mm daha az ve kamerası 30 yerine 25fps çekim yaptığından hareketli videolarda verim biraz düşmüş oluyor. Nokia, her alanda çok daha iyi noktalara ulaştığı böyle bir cihazda, kamera konusunda doğru düzgün bir yeniliğe gitmemiş.

Çekim kalitesinin bir çok cihaza kıyasla iyi olduğu iddia ediliyor, bu konuda kesin bir şey söyleyemiyorum, bana kalite Nokia N96 ile çok farklıymış gibi gelmedi diyebilirim. Video çözünürlüğü, VGA çekim yapan iPhone 3GS ve N97 de dahil olmak üzere bir çok cihazdan daha iyi, FPSin düşüşündeki asıl sebebin bu olması muhtemel.

Yazılımsal Özellikler ve Maemo 5
Nokia N900′ün asıl güçlü kısmı burası. Nokia N900, açık kaynak bir yazılım olarak, GNU/Linux üzerinde çalışan Debian tabanlı Maemo 5 Fremantle üzerinde çalışıyor, bu işletim sistemi tamamen özgür yazılımlarla uyumlu ve standartlara bağlı şekilde geliştiriliyor. Maemo 5, muhtemelen piyasadaki en açık, en geliştirilebilir ve modlara izin veren yapılardan biri. N810′dan hatırlarsak, kullanıcılar Debian,Ubuntu gibi sistemler dahi kullanabiliyorlardı cihazlarında.

Yazılım tamamen açık olduğundan, herkes üzerinde istediği değişikliği yapabiliyor. Maemo hoşunuza gitmedi mi? Başkasını kurun. Cihazın CPUsunu overclock mu edeceğiz? Mümkün. FM ve MMS yokmuymuş? Yapıldı bile. İphone’dan hatırladığımız, basit özellikler için aylarca bekleme Maemo’da yok. Nokia yapmazsa başkası yapıyor. GNU/Linux tabanlı olan ancak özgür olamayan Android gibi diğer mobil işletim sistemlerinin aksine Maemo’da sistem yöneticisi haklarını almak, uygulama yöneticisinden “rootsh” paketini yükleyerek edinebileceğiniz basit bir olay, hatta daha da güzelleşsin diye, cihaz elinize geldiği haliyle X Terminal’e sahip. N900 tamamen sizin ve nasıl kullanacağınız da size kalmış.

Özgür yazılımın bir avantajı olarak, Maemo’da sert kurallara bağlı uygulama kaynakları yok. Apple’ın ticari kaygılar sebebiyle App Store’dan onlarca uygulamayı yasakladığını anımsarsınız. Maemo’da uygulama kaynağı olarak App. Manager adında bir uygulama mevcut ve depo mantığıyla çalışıyor. Düzgün çalışan bütün uygulamalar depolara kabul ediliyor, eğer Maemo depolarının “düzgün çalışma” mantığı size kısıtlayıcı geldiyse, ya da depolarda istediğiniz şeyi bulamadıysanız(hmm, warez??) yine sorun yok, başka depolar ekleyebilir, biraz çalışmayla kendi deponuzu kurup yazılımlarınızı paylaşabilirsiniz. Daha ticari ve kısıtlı bir kaynak tercih ediyorsanız(App Store gibi) bu da mümkün, Nokia N900, Ovi Store desteğine sahip.

GNU/Linux olmasının en büyük avantajı, Linuxta çalışan uygulamaların çok az bir zahmetle Maemo’da da çalışması. Mesela XMP yazımı görmüşseniz, orada tek yaptığımız SDKyi kurmak, bilgisayarımızda ARMEL olarak derlemek ve uygulamayı N900′e atmaktan ibaretti. Çoğu komut tabanlı (CLI) uygulama için hiçbir zahmet gerekmiyor. GNU/Linux uygulamalarından bir çoğu Maemo’da şimdiden entegre edilmiş durumda, IRC istemcisi Xchat, IM istemcisi Pidgin, Ofis yazılımı OpenOffice, Quake 3 klonu OpenArena(ve Q3′ün kendisi de), Civilization klonu FreeCiv, klasik Linux oyunları olan SuperTux, Frozen Bubble bunlardan sadece birkaçı. Uygulama anlamında Maemo sınırsız şansa sahip. Depo sistemi sayesinde bu uygulamaların da sürekli güncellenmesi ve her daim en yeni halleriyle kalmaları sağlanıyor. Şimdi neden Nokia N900′a mobil bilgisayar dendiğini daha iyi anlamışsınızdır.

Övmeyi bırakıp yazılıma dönersek; Ana ekran 4 masaüstünden oluşuyor. Ekranı kenarlarına doğru parmağınızla çektiğinizde, oldukça hoş bir efektle diğer masaüstüne geçiş yapıyorsunuz. Bunun şimdiye kadar bir benzeri yapılmamış harika bir şey olduğunu söylemeliyim. Zaten oldukça yüksek çözünürlükte (800×480) her şeyi kolayca sığdırabilirken, 4 masaüstüne geniş geniş yayılmak harika. Bu 4 masaüstünün birbirinden farklı duvar kağıtları, üzerlerinde kısayollar, kişiler, web bağlantıları ve farklı widget(araç)lar bulunabiliyor. Bir ekranda RSS beslemelerinizi, Facebook iletilerinizi, Internet kullanımınızı görürken, başka birinde sistem durumunuzu, takviminizi, hava durumunuzu, öbür ekrana medya oynatıcınız,şarkı sözü göstericiniz, geri sayım aracınız, GPS konumlama uygulaması gibi şeyleri doldurabiliyorsunuz. Üstelik bu widgetlere yenileri eklenebiliyor, kodlama yapabiliyorsanız kendinizinkileri de yapabiliyorsunuz. Fazlasıyla kısıtlamacı s60v3 ve sıkışıp kalan s60v5′ten sonra, çölde vaha etkisi yapacaktır.

Arayüzün her yerinde önceki Symbianlardan da alışık olduğumuz üzere “geçiş efektleri” kullanılmış, özellikle aynı anda bir çok uygulamayı gösterebilen uygulama ekranı bir harika ve N900′ün gücünü hissettiriyor. Arayüz tek kelimeyle bir harika, varsayılan 2 tema(mavi ve turuncu/siyah) profesyonelce yapılmış ve bunlara yenilerini ekleyebiliyoruz. Geçişler ışık hızında, menüleri gayet hoş ve Symbian serisinin aksine çok daha fazla şeyi tek ekranda gösteriyor. Burada tek sıkıntı, menüleri düzenlemenin biraz GNU/Linux deneyimi gerektiriyor olması. Bu sorunu çözecek bir uygulamanın yakında çıkması şaşırtıcı olmaz.

Arayüzü anlamak gerçekten kolay, üstten inen bildiri kısmı ve sol taraftaki bildirim ikonları cihazınızda ne olup ne bittiğini görmeyi çok kolaylaştırıyor. Üstelik güç tuşu, size kolayca çalışan süreci sonlandırma, sistemi kilitleme, çevrimdışı moduna geçme gibi gerekli şeyleri sağladığından arayüzün kontrolünü kaybetme hissini hiç yaşamıyorsunuz. Arayüzü her alanda Symbian ile kıyas bile yapılamayacak kadar iyi ve hızlı.

Basit telefon özelliklerinden biraz bahsedersek, N900 “Telefon” (Phone) adında bir uygulamaya sahip ve telefon işlevlerinin çoğunu buradan hallediyor, Nokia’nın “Önce mobil bilgisayar, sonra telefon” anlayışının burada doğrudan bir etkisini görüyoruz. Bu sebepten masaüstünde herhangi bir şey yazdığınızda numara yazmaya başlamış olmuyorsunuz, bu zaten dokunmatik bir ekranda anlamsız olurdu. Bunun yerine Phone uygulamasını elle başlatarak, ya da telefonu dikey pozisyona çevirerek(içindeki sensör bunu otomatik anlayacaktır, bu işi önceki Nxx lerden çok daha iyi yaptığını da söylemeliyim) telefon moduna geçiyorsunuz. Telefon uygulaması yardımıyla kolayca istediğimiz kişilere ulaşabiliyor, son aramaları takip edebiliyor, arama kayıtlarına ulaşabiliyoruz. Çok daha iyi bir özelliğiyse, aynı Hücresel(yani bildiğimiz arama yapmak) gibi, kolayca Skype veya bir başka VOIP protokolüne geçiş yapıp aramaları buradan yapabiliyoruz. Bunun çok etkileyici olduğunu söylemeliyim, bu sayede çok daha az ücret ödemeniz mümkün.

QWERTY klavyeyi kullanmadığınızda, cihaz bunu anlıyor ve siz bir metin düzenlerken sanal klavyeyi açıyor. Bu klavyenin oldukça geniş ve kullanım kolaylığı sunduğu bir gerçek, ancak inatla tam ekran çalışması biraz rahatsız edici gelebilir. Bunu bir ayara bağlasalardı daha iyi olurdu. Yine de bu boyutunun da, hataların büyük ölçüde önlenmesi açısından çok iyi olduğunu söylemeliyim. Ben kullandığım süre boyunca bu klavyeye nadiren işim düştü, QWERTY klavye varken bu biraz “süs” kalıyor her şekilde.

SMS, Anlık mesaj gibi iletişim yollarının hepsi Conversations adlı bir uygulama altında tutuluyor, bu uygulama depodan yükleyebileceğiniz bir paketle MSN,ICQ,Twitter dahil olmak üzere adını bile duymadığım bir sürü platformu destekleyebiliyor. Varsayılan hali Ovi, Skype, Google Talk, Jabber ve SIP protokollerini destekliyor. Bu yazılımdan hızlıca yaptığınız metin tabanlı görüşmeleri takip edebiliyorsunuz. SMS deneyimini daha önce yazdığımdan burada tekrar etmeyeceğim. Symbiandaki komik yavaşlamaların burada kesinlikle olmadığını da belirteyim.




Web tarayıcısı, MicroB adında bir tarayıcı, çalışmazken dahi arkada ufak bir ek yazılım barındırdığından hızla açılıp kapanıyor. Isterseniz bunun yerine Firefox da kurabilirsiniz, ancak içinde gelen tarayıcı zaten her şeye yetiyor ve Mozilla teknolojisini kullanıyor. Tarayıcı kesinlikle MÜKEMMEL. Oldukça yük bindiren siteleri bile kolayca gösteriyor, tarayıcı bu konuda mucizevi bir güce sahip. Şimdiye kadar gösteremediği ya da yanlış gösterdiği tek bir siteyle karşılaşmadım ve performansı da her zaman harikaydı. Maemo bu konuda çok iyi bir iş çıkarıyor. Flash 9.4 desteği tek kelimeyle müthiş çalışıyor, Farmville-denemedim, videosunu izledim- oynamaktan, Popcap oyunlarına, basit bir flash bannerdan YouTube videolarına hepsini oldukça iyi bir şekilde gösterebiliyor. Ancak biraz daha optimize edilip daha iyi olmaması için bir sebep de yok. Video oynatırken, YouTube gibi bazı servislerde akıcıyken bazılarında masaüstündeki performansı alamıyoruz. Ancak bunu bir kusur olarak görecekseniz N900 yerine bir laptop almanız en iyisi. Tarayıcının kullanışlı olması için bir dizi parmak hareketine bağlı kısayol da eklenmiş. Parmağımızı bir yönde daire çizdirerek ekranı yakınlaştırıp, tersine çizdirerek uzaklaştırabiliyor, bir noktaya dokunursak oraya “dikkat etmesini” sağlayabiliyoruz. Ayrıca ekranın sol altından aktifleştirebildiğimiz “Cursor modu” sayesinde gerçek bir fare imlecine sahip olabiliyor ve bu sayede kopyala/yapıştır gibi işlevleri, açılıp kapanan menüleri kolayca kullanabiliyoruz.

E-Posta istemcisi bir çok servise kolayca uyum sağlayabiliyor. İstediğiniz durum ve sürelerde güncelleyebiliyor, mesela “WiFi bağlantım olduğunda, 5 dakikada bir güncelle” diyebiliyoruz. Bu durumda WiFi’a bağlı olmadığınız süre boyunca güncelleme yapılmıyor, veri ücreti ödememiş oluyoruz. Bunun gibi basit ayarlarda Symbian sıklıkla işin altından kalkamıyordu. Bir çok hesabı aynı anda yönetebiliyor, e-postaları yine oldukça iyi bir şekilde görüntüleyebiliyor, dosya alabiliyor, ekleyebiliyoruz. E-Posta istemcinize farklı bir ses tonu atamak gibi özellikler zaten unutulmamış. Servisler sürekli güncelleniyor, ben bu yazıyı yazarken, Türkiye’den TTNet,Turk Nokta Net,Superonline,Mynet,E-Kolay gibi sağlayıcılar bile mevcuttu.

Medya oynatıcısı, popüler tüm ses biçimlerini (depodan daha fazlasını alabiliyoruz) oynatabiliyor ve .mp4, .avi, .wmv, .3gp gibi formatlardaki videoları da gösteriyor. Genel anlamda gerekli işlevleri yerine getirebilmesine rağmen bu uygulamanın bazı önemli eksikleri var. Öncelikle playlistleri önceden oluşturmanız gerekmesi can sıkıyor, şarkıları illa da etiketlere göre düzenliyor, ancak yazılımın etiket düzenleme fonksiyonu yok, yani bir müziğin hangi türün, ya da sanatçının altına gideceğini bu yazılım vasıtasıyla belirleyemiyoruz. Aynı zamanda, video oynatırken multitasking yapamaması bir sorun. En büyük sıkıntısı ise, çok büyük arşivlerde(binlerce parça mesela) yazılımın kütüphaneyi yenileme süresi gittikçe sonsuza doğru uzamaya başlıyor. Son olarak Symbian’da mevcut olan görselleştirme(visualization) desteği eksik, ancak bunun yerine şarkının istediğimiz yerine kolayca geçiş yapabilmek bir artısı. Sonuç olarak, Nokia medya oynatıcıyı geliştirirse çok iyi eder. İş görüyor ancak böyle bir cihaz çok daha iyi bir oynatıcıyla gelebilirdi. Depoda başka oynatıcılar var elbette.

Resim gösterme uygulaması Photos, oldukça performanslı. Çok hızlı şekilde sistemdeki tüm resimleri dizinleyip, aylara bölerek gösterebiliyor, etiketlere ayırarak sadece belli konulardaki resimleri göstermesini sağlayabiliyoruz. Sistemdeki tüm resimleri görmek, bunlara gereksiz ikonlar, buton simgeleri gibi şeyler eklenince can sıkabildiğinden, klasörlere göre, tarihlere göre, sadece bu cihazdan çekilen resimleri göster gibi seçeneklere göre filtrelenebiliyor. Bu resimler hızlıca tüm veri yolları üzerinden paylaşılabiliyor. Herhangi bir eksiği yok, Symbian’a göre de son derece hızlı, daha fazla içeriği bir arada daha düzenli gösterebiliyor. Ancak iPhone benzeri “efektler” burada hoş durabilirdi, düşünülmemiş.

Kişiler (Contacts) uygulaması son derece başarılı. Tamamen sisteme entegre olarak çalışıyor, bir kişinin tüm bilgilerini(Mobil/Ev telefonu,Skype kullanıcı adı,MSNi, Doğumgünü..) bir arada tutabiliyor, bu kişiye herhangi bir yoldan çok hızlı erişebiliyorsunuz, harika düşünülmüş. Resimlerin içinden kolayca kesme yaparak kişilerinize fotoğraf ekleyebiliyor, aramalarda bu fotoğrafları gösterebiliyorsunuz. Symbian’daki hantallığın aksine burada son derece iyi çalışıyor. Bir kişi seçip, hemen onunla arama kayıtlarınıza, ona ulaşabileceğiniz yollara, onunla ilgili bilgilere, fotoğrafına ulaşabilmek, onun doğumgününü Takvim uygulamasında görmek ve kişi kartını hemen paylaşabilmek etkileyici. Nokia’nın şimdiye kadar yaptığı en iyi rehber uygulaması olmuş.

Takvim (Calendar) Aylık, haftalık veya Ajanda modlarında gösterim yapabiliyor. Görevlerinizi, notlarınızı ve yapılacak şeyleri tutabiliyor, bunlara alarmlar ekleyebiliyor. Birden çok takvim oluşturup farklı renkler atayabiliyoruz. Mesela Kişisel, İş, Doğumgünleri gibi 3 takvime sahip olabiliyoruz ve bunlardan her biri farklı renk atandığından birbirine karışmıyor. İşlerimizi masaüstümüzde de ufak bir araç vasıtasıyla görebilmek çok hoş.

Sisteme entegre bir PDF ve RSS okuyucu mevcut. PDF okuyucu çok performanslı, yüksek çözünürlük sayesinde de kullanımı rahat. Bir cümleyi 3 ekranda ancak gösterebilen N96 ile Olasılıksız’ı okuduğumu düşünüyorum da.. N900 ile okuduğum Anarşizm Tarihi(burada bir çelişki göreceksiniz ) çok çok daha rahat diyebilirim. En azından yorulmadan okuyabiliyoruz ve yazılım hiç yavaşlamıyor. RSS Okuyucu’yu kendime göre düzenlemedim henüz, içinde hazır gelen 2 RSS ile yaptığım denemede, masaüstündeki aparatı gerçekten hoş, ancak kendi uygulamasının arabirimi bana biraz karman çorman olmuş gibi geldi. Elbette buna ciddi bir sıkıntı diyemeyiz, işini gayet iyi yapıyor.
Ofis uygulaması olarak sisteme 30 günlük deneme olarak Sheet To Go, Slideshow To Go ve Word To Go’dan oluşan paketi kurabiliyoruz, ben sadece Word To Go’yu denedim ve hem arayüzü hem de kendisi doküman oluşturamaması rahatsız edici geldi, depolardan OpenOffice kurmanızı tavsiye ediyorum. Hem gerçek bir ofis uygulaması(GNU/Linux dağıtımlarında bu kullanılıyor) hem de ücretsiz. Not almak ve çizim yapmak gibi işlemler için cihazla entegre gelen Notes, Sketch gibi uygulamalar mevcut.

Yazılım olarak can sıkabilecek tek konu, Landscape (Manzara) dediğimiz yatay modla Portrait dediğimiz dikey mod arasında geçiş yapılamaması. Bu açıkçası benim canımı hiç sıkmadı ancak kullanımınıza göre değişecektir. N900′ün sadece bazı uygulamaları Portrait yani dikey kullanımı destekliyor, bunun dışında cihaz hep yatay kullanılıyor. Ben, kendi kullanımımda bunu gayet mantıklı buldum ve hiç rahatsız olmadım, çünkü Portrait kullanımı böyle bir cihaz için komik olurdu. Yine de bunda ısrar ediyorsanız(Symbian alışkanlığınız falan varsa) Nokia’nın bu özelliği eklemesi bekleniyor, eklemese de bu özelliği birileri mutlaka entegre edecektir.

Oyunlar

İncelememin orijinalinde değinmeyecektim ama, duramadım işte, benim gibi oyuncuların bu konuda merak içinde olduğuna eminim. Güzel haber, Nokia N900 OpenGL ES 2.0 destekliyor ve oldukça iyi bir GPUsu var, GNU/Linux üzerinde oynadıklarımın birer birer bu platforma port edilmelerini hayranlıkla seyrediyorum. Şimdiden OpenArena, Transport Tycoon, Theme Hospital(CorsixTH), The Mana World, Frozen Bubble, Supertux,  Wormux, Freeciv, Doom gibi klasiklerin yanında, N900 için özel düzenlenmiş Gweled, Battlegweled, Ovi Store üzerinden ulaşılabilen Angry Birds, Bounce 3D gibi ensesi kalın yapımlar, MUD istemcileri ve hemen her çeşit-bu konuda çok güçlü gerçekten- emulator mevcut. Tarayıcı oyunlarını da sorunsuz oynattığını, hatta Flash gösterme özelliği sayesinde zorlamayan Flash oyunları da oynatabildiğini duymak hepinizi heyecanlandıracaktır.

Hatta biraz detaya inersek;

• OpenArena, bildiğimiz Quake III. Accelometer desteğiyle ve AutoAim özelliğiyle oldukça iyi bir şekilde port edilmiş bir FPS.
• Transport Tycoon, farklı ulaşım yollarıyla dünyanın ulaşım devi şirket olmaya çalıştığımız kapsamlı bir strateji oyunu, N900′ün kolayca çalıştırabilmesi enfes.
• Theme Hospital’i PCde oynamıştım sadece, hastane yönettiğimizi anımsıyorum. Düzgün port edilmiş mi bakmadım, ancak PCdeki gibiyse harikadır.
• The Mana World, UO benzeri bir MMORPG oyunu. Item alıp level atlanılanından. Harika bir oyun ve hızlı çalışıyor, şimdiden böyle bir yapımı port etmeleri çok iyi.
• Frozen Bubble’i bilmeyen GNU/Linux kullanmamıştır. FB, basitçe topları fırlatıp, aynı renktekileri yokettiğimiz tür bir oyun, Linux klasiklerinden diyebiliriz.
• Supertux’a Mario klonu diyerek onu aşağılayabilirsiniz. Ben tasvip etmiyorum, zevkli ve tamamen casual bir oyun.
• Wormux bir Worms klonu, N Serisi kullanıcılarına NGage’lerindeki Worms’e oldukça benziyor gibi gelecektir, çok benziyor gerçekten.
• Freeciv, bir Civilization klonu, ancak klonlandığı oyundan daha kaliteli. Harika bir sıra tabanlı strateji, öğrenme eşiğinin yüksek olması tek sorunu belki de.
• Doom, mouse’un icat olmadığı yıllardan gelen bir FPS oyunu, mutlaka hepimiz Wolfenstein oynamışızdır, bu da Wolfenstein çeptır 2 işte.
• Gweled, MP özellikleri olan Bejeweled. Battlegweled da müzikli, efektli, High Score tablolu olanı.
• Angry Birds ve Bounce’a yorum yapmayacağım, videosunu izleyin ve N900 nelere kadir olabiliyor görün, gerçi bunlar hiç bir şey değil.
• MUD nedir bilmeyen ölsün. Tamam ölmesin, gitsin öğrensin. MUD, Roleplaying dediğimiz nanenin PCyle buluştuğu yer, WoWun atasıdır.
• Emulatorler için; ben NES ve GBA emularını kullanıyorum, depolar emulator çöplüğü, PSX için bile var, acımayın. N900′ünüzde Pokemon oynamayı da unutmayın.

Not: Resimlerin hepsi pencereli diye, tam ekran oyun olmuyor sanmayın. Öyle denk gelmiş.

Sonuç – N900 Almalı mıyım?

Korktuğum başıma geldi. OpenOffice’ımın söylediğine göre 12 sayfa yazmışım, ancak halen cihazı yeterince inceleyemediğimi ve bir çok özellikten hiç bahsetmediğimi farkediyorum. Az önce bahsettiğim tüm yazılımlar, bırakın devasa üçüncü parti depoları ve GNU/Linux uygulamalarını, cihazın kendi uygulamalarının bir kısmıydı. Nokia N900, bir tabletle bir telefonun melezi görevini görüyor, ancak tablet yanı kesinlikle ağır basıyor ve bunu hissettiriyor. Oldukça güçlü bir donanımı, harika bir yazılımla birleştiren ve ihtimallerin sonsuz olduğu bir cihaz N900. Ben incelememde olabildiğince eksik yönlere dikkat çekmeye, almanıza engel olabilecek şeylere önem vermeye çalıştım, bu yüzden sanki eleştirmişim gibi görünen kısımlar olabilir. Gerçek şu ki, Nokia N900, Nokia serileri arasında eşsiz, piyasada da bazı açılardan rakipsiz, bazı açılardan göze göz bir rekabete girişen, iddialı, güçlü, hızlı bir cihaz.

Telefonu elinize aldığınız, açıp ilk dokunuşlarınızı gerçekleştirdiğiniz andan itibaren, hep bir sağlamlık, güç hissi alıyorsunuz. Buna ben N900 hissi diyorum, iddialı bir arabanın sürücü koltuğuna oturmak gibi bir his veriyor kullanıcıya. Cihazın yapabildikleri ve yapacaklarına 10 inceleme daha yetmez. Nokia N900, AIO denilen All-in-One (Herşey Dahil) bir akıllı telefonun tüm özelliklerine, yani GPS, FM,IR,BT,WiFi,3G/2G, 5mp kamerası vs. yanında, bir tablette olabilecek her özelliğe de, 600Mhz işlemci 1 GB uygulama belleği, 32 GB dahili alan, GNU/Linux tabanlı Maemo gibi özellikleri birleştirerek çok iddialı bir mobil cihaz ortaya çıkarmış ve bir çok alanda öncü bir ürün yaratılmış. N900, tek kelimeyle “Herşey Dahil Tablet Akıllı Telefon Kırması” diyebileceğimiz bir cihaz, Nokia “Mobil Bilgisayar” ismini uygun bulmuş buna. Öyle ki, cihazda donanımsal anlamda “keşke şu da olsaydı” denebilecek ciddi bir eksik nokta yok. Smartphone kullanıcıları Dijital Pusula, Tablet kullanıcıları da USB OTG modu için N900 hakkında fikir değiştirmeyecekse, sorun yok.

N900, sizin için hem amatör bir fotoğraf makinesi, hem bir multimedya cihazı, hem bir telefon, hem bir bilgisayar, hem bir oyun konsolu, hem bir iş cihazı, hem.. Evet mantığı anladınız.

Elbette telefonun hakkını vermek de önemli. Oyun oynamak, video izlemek gibi standart kullanıcı isteklerinden fazlasına sahip değilseniz sizin için iPhone 3GS çok önemli bir alternatif olacaktır. Zaten GNU/Linux kullanan, ya da geek veya nerd diye tabir edebileceğimiz, IT konusuna ilgili kişiler için N900′den başka bir alternatif göremiyorum- Android de dahil. Eğer cebinizde bir telefon taşıyacaksanız, iPhone, birkaç yıldır sektörde benzer modeller vererek stabil ve rekabetçi bir alternatif olarak önünüzde olacaktır. Cebinde mobil bilgisayar taşımak isteyenler için ise, eh.. Nokia N900 kollarını açmış sizi bekliyor diyebiliriz.

Ben bu yazıyı yazarken fiyatı GittiGidiyor’da 1200 ~ 1400 (genellikle 1400 oluyor hep) arasında değişiyordu. Fiyatı Türkiye’de N97 ile benzer rakamlarla gidiyor, ancak buralardan aldığınızda tabii ki cihazınızın Türkiye garantisi de olmayacaktır. N900 + 1 diyebileceğimiz yeni modelin, 2010 Ortasından önce gelmeyeceği tahmin ediliyor, Nokia’da gecikmek bir şirket geleneği olduğundan, çıkması ve yaygınlaşması da derken, 2010 3.cü çeyreği diyebiliriz. Maemo 6 Harmattan’ın(bu sistemle gelecek olan modelde multi-touch da bulunacak, N900′ün bu işletim sistemine güncellenebilme ihtimali yüksek, ancak kesin açıklama yapılmadı. Önceki Nxxx’lerin en az bir ker güncelleme aldıklarını düşünürsek, N900 içinde Maemo 6 mümkün.) 2011′den önce çıkmayacağı tahmin ediliyor, bu da bu cihazı aldığınızda 2010 boyunca Nokia Nxxx serileri için sizinkinden daha üstte konumlandırılmış fazla bir şey çıkarmayacak demek oluyor. Ücreti sizi zorlamayacaksa ve cihazın hakkını verebilecekseniz(N900 alıp konuşup, SMS yollamayın lütfen. Ayıp oluyor böyle bir modele.) kesinlikle kaçırmamalısınız.

BONUS: Sketch’imden Resimler

Eğer telefonu artık aldıysanız(almadıysanız pes vallahi!) ve Sketch’de ilk resimlerinizi çiziyorsanız, ancak size de çiziminizde bir sorun varmış… ııh.. berbat çiziyormuşsunuz gibi geldiyse, yeteneksizliğinize kızdıysanız, çizimlerinizden nefret ettiyseniz.. merak etmeyin! Her zaman sizden daha beceriksiz birileri vardır, işte o biri olarak, gününüzü neşelendirmek istedim, bu kadar ilkokul çocuğu olunamaz diyeceksiniz, olunabiliyor. Resimlerin hepsi, tarafımdan, Aranel Surion tarafından çizilmiş olup kesinlikle sokaktan çocuk falan çevirilmemiştir:

“Beşinci resimde çocukluğumdan bir şeyler buldum, benim resmimi de çizsene” diyenler -saçmalamayın olm?- bir adet resimleriyle beraber bana ulaşsınlar, itinayla çizeceğim. hehe.

İlgili Yazılar:

• Blogum 3 yaşında!
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• Oyungezer Temmuz Sayısı, Süper!
• Taşındım (:

Maemo 5′i kurcaladınız ve favori uygulamanızı derlemenin hiç de fena bir fikir olmadığını mı düşünüyorsunuz? Sonuçta bu bir GNU/Linux cihazı! Öyle değil mi? Çok da mutlu edici olmayan haber şu ki, cihaz üzerinde bir şeyler derlemek seçebileceğiniz en eğlenceli, kolay veya anlamlı yol olmayabilir. Maemo 5 için geliştirme yapacaksanız, en mantıklı yol yayınlanmış SDKsını GNU/Linux sisteminizde çalıştırmak, gerekli şeyleri de onun üzerinde ayarlamak ve denemektir. Bu yazımda nasıl yapabileceğinizi anlatmaya çalıştım. Adım adım XMPlayer derleyeceğiz.

Öncelikle Maemo’da doğrudan derlemenin neden mantıklı yol ol(a)madığını açıklığa kavuşturmalıyız; Maemo 5, partisyonu boyutlandırmadığınız veya symlink kullanmadığınız sürece rootfs için yaklaşık 200 küsür megabyte alan bırakmıştır. 32 Gigabyte hafızanın içinde bu kadar az alan verilmesinin sebebiyse, performans sebebiyle-yani sanıyorum mantıklı tek sebebi bu olmalı- rootfs’in ayrı bir çipte bulunmasıdır. İşte bu boyut sınırlaması yüzünden, Maemo’da bazı GNU araçları da dahil olmak üzere “ortalama kullanıcı” ya hitap etmeyecek özellikler devredışı bırakılmış ya da varsayılan olarak sisteme entegre gelmemiştir. Bunlardan birinin de automake olduğunu söylersem, kabuğun da Bash değil Busybox olduğunu söyleyerek devam edersem sorunu anlayabilirsiniz.

Tabii ki Maemo için imkansız diye bir şey yok, ve kendiniz bash ve GNU araçlarını kurabilirsiniz, ancak bunu yapmak zaten kolayca dolan rootfs’i hızlıca dolduracaktır, ya da uzun süren bir symlink, ya da ayrı PATH belirleme gibi zahmetli işlerle uğraşmak zorunda kalacaksınız. Eğer tüm bunlara rağmen uğraşmak istiyorsanız, SDK deposunda gerekli uygulamaların ARMEL paketlerinin olduğunu söyleyebilirim, ancak biz bu yazıda o yolu kullanmayacağız. Ayrıca cihaza chroot yapmak da bir yol olabilir ancak  yine çok mantıklı sonuçlar beklememelisiniz.

Istediğimiz uygulamayı derleyemediğimize göre, ARMEL için derlemeyi yapacağımız bir platform gerekli. İşte SDK da bu noktada devreye giriyor. Scratchbox üzerinde Maemo 5′i “canlandırarak” ARMEL için gerekli derlemeleri yapabiliyoruz. Bu yazımda XMPlayer’ı derlemeyi göstereceğim, neden XMPlayer derseniz, extras-devel’de hali hazırda bulunan tek xm oynatıcısı MODSupport, ve medya oynatıcıyla gömülü olarak çalışmak konusunda ısrarcı. Bu da tüm cracktrolarınızın müziklerinizle aynı listeye girmesiyle, sayıca da çoklarsa medya veritabanını yavaşlattıkça yavaşlatan bir durum oluşturuyoe ne yazık ki. PCsinde bile müzik oynatıcısıyla XM oynatıcısı ayrı olan biri olarak, XMPlayer bir hayat kurtarıcı. Dikkat etmeniz gereken, XM yerine başka bir şey derlediğinizde, derlediğiniz uygulamanın mutlaka ama mutlaka /opt/ yolunu kullanmasını garantiye almanızdır. Aksi durumda rootfs’i hızlıca doldurur ve sorun yaşarsınız.

Ben SDKyı hazırladıktan 24 saat bile  geçmeden kurucunun GUIli halini Wiki’de gördüm, eğer onu kullanmak isterseniz bağlantısı şöyle: http://wiki.maemo.org/Documentation/Maemo5_Final_Installation. Biz elle kurulum yapacağız. Öncelikle ihtiyacımız olan dosyaları indirmeliyiz:

$ wget http://repository.maemo.org/stable/5.0/maemo-scratchbox-install_5.0.sh http://repository.maemo.org/stable/5.0/maemo-sdk-install_5.0.sh

Indirdikten sonra, betiği çalıştırılabilir işaretlememiz gerekiyor, bunun için de:

$ chmod a+x ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh  ./maemo-sdk-install_5.0.sh

Şimdi scratchbox’u kurabiliriz, bunun için:

$ sudo ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh -u KULLANICIADINIZ

Bu işlem başladığında 400 megabyte kadar bir veri indirilecektir. Scratchbox, eğer parametrelerde değişiklik yapılmadıysa kendini kök klasörde /scratchbox dizinine yükleyecektir.

Şimdi sbox adında  bir grup oluşturmalıyız.

$ newgrp sbox

Eğer bu gruba üyeler eklemek istiyorsanız, “useradd -G sbox kullanıcıadı” komutunu deneyebilirsiniz. Şimdi Scratchbox’un üzerine SDKmızı giydiriyoruz:

$ ./maemo-sdk-install_5.0.sh

Varsayılan olarak gelen seçenek işe yarıyor, Minimal + Runtime olması yeterli. Bir sürü paket indirip kuracak. Bu paketlerin hiç biri aslında kurulmadığından heyecan yapmayın, şuan aslında tamamen “başka bir dünyada” kurulum yapmış oluyoruz. Artık başlayabiliriz:

$ /scratchbox/login

Karşımıza şöyle bir çıktı gelmiş olmalı:

Welcome to Scratchbox, the cross-compilation toolkit!

Use ’sb-menu’ to change your compilation target.
See /scratchbox/doc/ for documentation.

[sbox-FREMANTLE_ARMEL: ~] >

Eğer burada ARMEL yerine X86 yazıyorsa, sb-conf select FREMANTLE_ARMEL komutu işimizi görecektir. Buradaki dosyalara, /scratchbox/users/kullanıcıadı/home/kullanıcıadı konumundan ulaşabiliriz. Buraya SourceForge’dan xmp3.0.0′ı indirip kopyalıyoruz. Ardından tek yapmamız gereken şey, size oldukça tanıdık gelecek:

chmod +x configure

./configure

make

Sonuçta oluşan xmp isimli binary dosyası ARMEL için derlenmiş olacaktır, tek yapmamız gereken bunu almak ve N900′e yüklemek, ve ta daa, orada da aynı şekilde çalışıyor olacak. Tek farkı, dosyayı MyDocs’da değil, /home/user’a alıp orada çalıştırmalıyız, zirâ MyDocs no-exec şeklinde mount edildiğinden dosya çalıştıramazsınız. Yani basitçe diyebiliriz ki:

mv xmp /home/user

chmod +x xmp

./xmp -l /home/user/MyDocs/xmuziklerininolduguyer/CooLBiRGRuPISMI\ -\ Parca.xm

Elbette SDKnın tüm gücü basit bir mimari oyunu değil, bu sadece çok basit bir faydasını görmek içindi. SDKya Nokia ikili dosyalarını kurduktan sonra, burada geliştirme, paketleme, yerelleştirme yapmanız, hatta arabirimi kurcalamanız mümkün. Maemo SDKsı, Fremantle’ı olan çocukların takıldığı bir kum havuzu gibi.

$ chmod a+x ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh  ./maemo-sdk-install_5.0.sh

İlgili Yazılar:

• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• MeeGo Türkiye
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Taşındım (:
• Turkish Localization (turkish-l10n) 0.1 – Maemo 5

Öncelikle bunlara dikkat etmemiz neden önemli buna açıklık getirmeliyim. İki basit sebebi var; birincisi, Maemo forumlarından aldığım izlenimle konuşursam, N900 üretim sorunlarının çok sık görüldüğü bir model ve belli ki bir şekilde bu hatalı ürünler QA testlerini geçebilecek durumdalar, yani cihazınızın çalışıyor olması onu eksiksiz yapmıyor çünkü N900 ufak bir hatada tamamen patlamıyor. Ikinci ve daha kritik olan sebebiyse tabi ki Türkiye’de aldığınızda garanti kapsamı dışında kalmanız ve ne parçasını ne de servisinden anlayan birini bulmanızın pek mümkün olmayışı, zirâ Maemo tabanlı telefonlar Türkiye’de satılmıyorlar, dolayısıyla bu modellere destek verebilecek bilgide personel yetişmiyor.

Telefonumuzu aldık, kutudan çıkardık, çıkarmadan önce kargo görevlisinin yanında pakette ya da cihazda bir hasar var mı diye kontrolümüzü edip, hasar varsa tutanak tutturduk ve telefon şimdi elimizdeyse, şunları mutlaka kontrol ediyoruz:

• Hoparlörler ve özellikle Mikrofon: Çok sık karşılaşılan bir sorun ve ilk kullanımda yaşadıysanız demek ki donanımsal bir hata var, sonradan oluştuysa flashlamak sorunu çözebiliyor. Bunu test etmek için basitçe, bir görüşme yapmanız yeterli. Mikrofon sorunları hakkında bir Maemo başlığı: http://talk.maemo.org/showthread.php?t=35075. Hoparlörleri denemek için bir müzik çalmanız sanırım yeterli olacaktır.
• Kulaklık/TV-Out/USB girişleri: 3,5mmlik jack kısmı hakkında bazı tereddütler var, sizinkinin çalışıp çalışmadığını denemeyi unutmayın. Bunu denemek için ürünün kutusunda yanında verilen kulaklıkları kullanmanız en iyisi, başka kulaklıklar istenen performansı veremeyebilir ve sizin onu bozuk zannetmenize yol açabilirler. TV-Out’u kutudan çıkan aksessuarıyla denemeniz mümkün, zaten sık karşılaşılan bir problem değil. USByi ürünle beraber verilen veri kablosuyla deneyebilirsiniz, hem bu testi yaparak cihazın aksessuarlarını da denemiş olursunuz.
• Ölü pikseller: Her LCD ekranda olması mümkün bir sorun. Eğer şanslıysanız iade süreniz dolmadan bunu farkedip hemen iade edersiniz, zirâ bazı satıcıların garantileri belli bir piksel sayısından sonra geçerli olabiliyor. Google’dan bulabileceğiniz ölü piksel testlerini de N900′ün tarayıcısı kolayca çalıştırabilir, ancak siz zaten ölü pikseli farkedersiniz.
• Kamera ve kamera kapağı: Kameranın çekim performansını denemeniz faydalı olacaktır, ayrıca sürgünün düzgün şekilde çalışıp çalışmadığını, herhangi bir yeri çizip çizmediğini de ürünü aldığınızda mutlaka deneyin. Bir kaç kez sürgüyü kapatıp açtığınızda herhangi bir çizilme yapıp yapmadığını kontrol edin.
• Klavye: Yaygın bir sorun değil ama test edilmesi çok kolay olduğundan listeledim, boş bir metin dosyası açıp tüm tuşlara bir kez basmak iş görecektir.
• Rastgele yeniden başlatmalar: Maemo forumlarına göre bu çok yaygın bir sorun ve test etmeniz pek mümkün değil, sadece telefonunuzu kurcalayın, ve gereksiz yere kendini yeniden başlatıyor mu kontrol edin. Bir kaç gün içinde durumu belli olacaktır.
• Batarya ömrü: Denemek için mantıklı bir yol yok, ancak bir şey yapmadan standby halinde tutarsanız bir kaç gün içinde durumu anlarsınız. Yalnız, bataryanız boşta dururken hızla bitiyor olsa bile, sorunu bu sıralar tartışılan WiFi bug’u olabilir, ya da başka bir yazılım kaynaklı sorun yaşıyor olabilirsiniz.
• Kore üretimi olması: Nokia N900 serisi ürünlerin prototipleri hariç, hepsi Kore üretimidir. Gerçeğini sahtesinden ayırmakta çok da zorlanacağınızı sanmamakla birlikte, yine de Kore üretimi olmayan telefonlardan kaçınınız, belki birileri elindeki prototipten kurtulmaya çalışıyordur.

Bunların hepsini denediyseniz ve telefonunuzda bir sıkıntı yok gibi görünüyorsa, tebrikler, şanssız azınlıktan-umarım böyle kalır- biri değilsiniz ve telefonunuz harika çalışıyor demektir, yine de Maemo’nun henüz pek de stabil olmayan bir ortam olduğunu unutmayın, özellikle test depolarından indireceğiniz uygulamalar telefonunuza her tür acayipliği yapabilir. Eğer sıkıntı yaşarsanız, telefonunuzu flasher uygulamasıyla USB üzerinden yeniden yükleyebilirsiniz. Son olarak, şarjınızı “tamamen bitirmemeye” dikkat edin, aksinde, hem şarj olmayan hem de açılmayan bir telefonla karşı karşıya kalabilir ve yana yakıla bataryayı şarj etmeye çalışmak zorunda kalabilirsiniz, bu ne yazıkki halen çözülmeyen bir bug.

Eğer bu sorunlardan biri ya da bir kaçını yaşıyorsanız, her şey bitmiş değil, belki bir uygulama falan kurmuşsunuz ve sorunun nedeni odur. Emin olmak için Maemo forumlarında bir başlık açın, eğer çözülebilecek bir sorun değilse, ya da donanımsal gibi görünüyorsa vakit geçirmeden iade edin.

İlgili Yazılar:

• 1 Mayısta Alanlara..
• “Dansözler”
• Maemo 5′den Kareler
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!

• %100 Açık kaynak değil. Grafik kartından başlayıp, bir çok uygulamasının da kaynağı kapalı. Tam listeyi Maemo Wiki’de bulabilirsiniz. Tabii taban sistem tamamen açık olduğundan kapalı yazılımların alternatifleri yaratılabilecektir.
• Uygulama sayısı henüz çok sınırlı. Ancak çekirdek Linux olduğundan ihtimaller sonsuz.
• MMS Alamıyor. Yazılımsal bir sıkıntı olmasına rağmen, ne zaman düzeltileceği, hatta düzeltilip düzeltilmeyeceği hakkında bir bilgi yok.
• 3G üzerinden video aramalarına izin vermiyor, bu çok ağır bir eksik. Çoğunluk sorunun yazılımsal olduğuna inanıyor, zirâ telefonun önünde ikinci kamerası ve 3G desteği var.
• Ekranı resistif. Yani iPhone’unki gibi “dokunmak” değil, N97′deki gibi “basmak” gerekiyor.
• Kapağı çıkarmadan hafıza kartını değiştiremiyorsunuz. Hot-swap için dışarıya bir bölme açılmamış.
• Satın almış olanlara göre, telefonun sinyal ve batarya sıkıntıları var. Ayrıca üretim yeri Finlandiya değil ve bir çok üründe mikrofon arızası, kamera kapağının sıkışması gibi sıkıntılar yaşanabiliyor. Ekranının da çok kolay çizildiği ve korumasız kullanılmaması gerektiği söyleniyor.
• USB Host Mode desteklemiyor ve donanımsal olarak desteklemesi mümkün değil. Bu smartphone kullanıcılarının eksikliğini hissedeceği bir şey olmasa da, tablet amaçlı kullananlar rahatsız olabilir. Host Mode desteğinin olmaması demek, doğrudan USB cihazlar (klavye,mouse gibi) bağlayamazsınız demek.
• Tamamen yazılımsal bir sorun olsa da, Portrait Mode’un sadece aramalarda desteklenmesi sinir bozucu. Bu da demek oluyor ki, N serisinin diğer telefonlarının aksine, N900′de telefonu illa da yatay-yani çift elle- kullanmak zorundasınız, tek elle kullanım desteklenmiyor.
• Yine yazılımsal: PC Suite gibi Nokia uygulamaları ve bazı Ovi servisleri, NGage gibi uygulamalar N900 desteklemiyor.
• Maemo piyasada bulabileceğiniz muhtemelen en kullanım kolaylığı sağlayan OS değil, zaten o kitleye hitap da etmiyor. Yılbaşında annenize N900 hediye etmeyin. (Bana edebilirsiniz!)
• Bir Nokia ürünü. Bu da bir dezavantaj sayılabilir, yarın tamamen yepyeni bir OSla N1000′i çıkarıp önceki tüm telefonlara verdikleri desteği kesmeye karar veren Nokia, ardından bu telefona 64 GB hafıza alanı verip, CPUsunu 233mhz’a düşürebilir, daha güçlü bir  batarya kullanıp, WiFi özelliğini çıkarabilir. Bunlar tam Nokia’dan beklenebilecek aptallıkta olasılıklardır.

Tabii henüz yeni bir cihazda bu kadar kusur olması kabul edilebilir, ancak Türkiye’ye gireceği fiyatın 1500 TL gibi bir rakamda olması beklenen high-end bir ürün için(her ne kadar sloganı “önce tablet sonra telefon” olsa da) 3G üzerinden video görüşmelerinin yapılamaması çok rahatsız edici bir kusur. Üstteki listede yer almayan bazı ufak yazılımsal aksaklıklar da vardır mutlaka, asıl sorun bu problemlerin giderilmesinin “teorik olarak mümkünlüğü” değil, ne zaman ve ne şekilde giderileceği. Nokia bu konuda topluluğa hiç bir bilgi vermiyor, dolayısıyla para verip aldığı cihazın fonksiyonlarından yararlanamayan kullanıcılar ister istemez bundan rahatsızlık duyabiliyor.

Eğer belirtmediğim başka bir şey varsa, yorum olarak atarsanız yazıya ekleyeceğim Benim anladığım eksikleri şimdilik bu kadar, tabii telefon elime geçince-bu yazıyı her okuyan 1 dolar bağışlasa hemen alırdım? :P- daha detaylı bir şekilde inceleme fırsatım da olacak. Kişisel fikrim, eğer benim gibi meraktan ölmüyorsanız, almak için çok acele etmeyin, yazılım tarafındaki bazı önemli sorunların giderileceği kesinleşince (Video arama ve MMS, Portait Modu gibi.)  nasıl olsa alırsınız.

Nokia N900 ve tabii ki Maemo 5 Frementle geçtiğimiz günlerde piyasaya çıktı, henüz Türkiye’ye  getirilmesi gibi bir plan olmamasına rağmen GittiGidiyor gibi kişiden kişiye satış sitelerinde bulabiliyorsunuz. Ancak daha önemlisi, Mobil platformda özgür yazılım bayrağını taşıyabileceği düşünülen Android, artık gerçek ve sağlam bir rakibe sahip. Hatta öyle ki, Android’in pabucu dama atılabilir. Yazılımın özgürlüğü her iki işletim sistemininde en büyük iddiası, bu yüzden yazıda 4 başlıkta inceleyeceğiz:

1. Kullanıcı Erişim Hakları
2. Beraber Çalışılabilirlik ve Standartlar
3. Kapalı Kaynak Yazılım Varlığı
4. Pratikte Özgürlük

Kullanıcı Erişim Hakları

Mobil cihazlarda, bilgisayarların aksine kendi cihazınız üzerindeki egemenliğiniz garantilenmiş değildir. Bir çok varolan platform kullanıcılarına farklı uygulamalar kullanarak cihazın özelliklerini arttırma şansı tanır fakat bunu sert ve kısıtlayıcı kurallar bütününe uymanız şartıyla yapar. Buna yaygın bir örnek olarak iPhone ve jailbreak zorunluluğunu verebiliriz.  Mobil cihaz üreticileri bu konuda sık sık güvenlik şüphelerini öne sürseler de hiç bir kullanıcının da aptal olmadığını-ya da aptalsa zaten bu yetkileri üzerine almayacağını- tahmin edebiliriz, bu daha çok ticari bazı gereksinimler ve yazılımdan kâr etme amacının önplana çıkması sebebiyle oluyor. Nispeten önceki nesil cihazlarda bu durum çok fazla can sıkmıyordu, zirâ mobil cihazınız zaten çok kapsamlı işlemler yapamadığı için, siz de ondan fazlasını beklemiyordunuz. Mobil cihazlardaki donanımın  güçlenmesi-ve en sonunda Linux dahi kullanabilmesi- ile kullanıcılar da cihazlarından daha fazla şey beklemeye başladılar.

Hem Android hem de Maemo’nun çekirdeğinin Özgür olduğu iddia edilebilir, fakat biz kullanıcıların cihaza egemen olabilmesinden bahsediyoruz. Ne yazık ki Android bu konuda oldukça  vasattır, zirâ hiç bir kök kullanıcı hakkını cihazın sahibiyle paylaşmaz. Her ne kadar iPhone kadar ağır bir “jailbreak” işlemi gerektirmiyor olsa da, kullanıcılar halen kendi yollarını çizmek zorundalar. Diğer yandan, doğrudan Nokia önderliğinde geliştirilen Maemo, kullanıcılara cihaza dahil olarak kök kullanıcı(root) yetkilerini sunmaktadır, bütün yapmanız gereken resmi depodan bu yetkiyi sağlayan paketi yüklemek ve sırada risklerden bahseden dökümanı “görmüş olmak” olur.

Peki, eğer Android üzerinde kök kullanıcı yetkilerini de kolayca bir kaç ufak hack ile alabiliyorsak, sorun ne? Aslında bir çok sorun var:

• Yeni kullanıcılar bu konu üzerine düşünemeyecekler bile. Çünkü bu yöntemlerin hepsi kök kullanıcının ve özgürlüğün ne olduğunu bilen insanların yaptığı nispeten karmaşık adımlar, ve bir hakkınız olduğunu bilmiyorsanız, onu kullanamazsınız. Özgürlük ekstra bir yetenek gerektirmemelidir.
• Gelişmiş kullanıcılar kendi cihazları üzerindeki zaten hakları olan yetkileri almak için işletim sistemiyle kavgaya tutuşmamalıdır.  Bunu zorunlu kılan her sistem, bu özelliği zaten sunandan daha aciz durumdadır.
• Hackli ve Hacksiz cihazların ayrılması marketi parçalar. Cihazları üzerindeki erişimi “savaşarak” alanlar, bir sonraki güncelleme ve ürünlerde kendilerinin göz önüne alınacağından asla emin olamazlar.

Kazanan: Nokia donanımlı Maemo.

Beraber Çalışılabilirlik ve Standartlar

En harika metin editörünü yazabiliriz, ancak bunu sadece Nintendo emulatoruyle kullanılabilir yaparsak hiçkimsenin işine yaramayacaktır. Böyle bir editör yazmanın sakıncası yok, ama bu yolda neredeyse hiç yardım alamayacağımız ve  böyle bir projenin hiç bir geliştiriciyi pek de motive etmeyeceği bir gerçektir. Bu yüzden bir şeyleri sadece GPL ile lisanslamak her zaman yeterli olmaz.

Maemo,  gereksiz fazlalıkları atılmış bir Debian GNU/Linux üzerinde mobile uyarlanmış bir standart X11 pencere sunucusuyla beraber çalışır. Bu da demektir ki, hemen her Unix-benzeri özgür işletim sistemiyle kodlarını paylaşabilmesi mümkündür. Daha netleştirmesi açısından, Nokia tarafından oluşturulan Hildon araç kitinin bu gün GNOME tarafından Ubuntu Mobile Internet Device Edition’da kullanıldığını gösterebiliriz.

Android, Linux çekirdeğini kullanıyor ancak tüm geliştirilen uygulamalar standart dışı bir sanal makine üzerinde çalıştırılıyor. Bir SDK yayınlandı, fakat sadece VM uygulamalarının performans şüpheleri duyduğu durumlarda native olarak çalışıyor. Kısacası, Android, Linux çekirdeği kullanan bir işletim sisteminden bekleyeceğiniz şey değil. Programcılar Java kullanmak zorunda. Bu ciddi bir sorun, çünkü Maemo teorik olarak bütün Debian uygulamalarını çalıştırabilir. Pratikte, önce uygulamanın UIsinin mobil kullanıma uydurulması ve N00′ün sistem partisyonunu kullanmaktan kaçınacak şekilde ayarlanması gerekir. Fakat sonuçta geliştiriciler için Android kullanmaya kıyasla bu çocuk oyuncağıdır. Üstelik kullanıcılar chrootlu tam bir Debian sistemi kurmakta da özgürdür, bu sayede modifikasyon olmadan masaüstü uygulamalar mobil cihazda çalıştırılabilir.

Daha da ileriyi düşünürsek, Qt-tabanlı uygulamalar Unix-benzeri işletim sistemlerinin yanı sıra Windows ve Symbian’da da çalışabilir. Bu ciddi bir kazançtır.

Kazanan: Maemo

Kapalı Kaynak Yazılım Varlığı

Her şeyin özgür olması kadar, özgür olanın kullanılabilir olması, ve özgür olmayanında mantıklı alternatifleri bulunması çok önemlidir. Bu noktada grafik kartı sürücüleri en büyük problemi-masaüstü PClerde bile bugün hala durum böyledir- oluşturur. Intel uzun süre özgür yazılımı ciddiye alan tek üreticiydi, fakat onların ürünleri de üst düzey oyunları hedef almakta başarısız olduklarından oyuncuları tatmin etmedi. Bu yüzden bir çok kullanıcı kapalı sürücüleri, özgür yazılıma tercih ettiler. Bu ne yazık ki telefonlarda da sıklıkla karşımıza çıkan bir sorundur.

Hem Android hem de Maemo, kapalı kaynak yazılımlara sahipler. Google, CyanogenMod’un hackli cihazlara bir çok uygulama getirmesini önlediğinde bunu yine görmüş olduk. Androidde, GMail, Maps, Talk gibi bir çok uygulamanın kaynağı kapalıdır. Maemo’da da benzer amaçlarla kullanılan uygulamalar da ne yazık ki kapalı kodla sürülür. Maemo’nun durumunda, kendi söylemlerine bakarsak, bir uygulama eğer,

• Eskiyse. Özgürleştirilmek için çalışılması kazancına mantıklı şekilde oranlanamıyorsa.
• Özelse. Nokia’ya pazarda bariz bir üstünlük kazandıran bir uygulamaysa.
• Güvenlik sorunuysa. Özgürleştirilse cihazın güvenliğini tehlikeye düşürecekse.
• Marka değeri taşıyorsa. Nokia’nın kendi markası,logosu,simge seti ya da sanat çalışmaları gibi bir içerikse.
• Patent sorunları varsa. Nokia bu yazılımı özgürleştirdiğinde bazı yasal sorunlar yaşayacaksa.
• Yazılımın özgürleştirilmesi Nokia’nın inisiyatifinde değilse. Mesela bir ekran kartı sürücüsüyse.

Yazılım özgürleştirilmez. Bütün özgürleştirilmeyen yazılımların bir listesi Maemo wikisinde açıklamalarıyla birlikte bulunur, kullanıcılar bu sayfada eksiklik ya da bir paketin neden özgür olmadığı hakkında açıklama istiyorlarsa istekte bulunabilir ve Maemo geliştiricilerinden cevap alma haklarını kullanabilirler. Nokia, ekstra fonksiyonlarla yazılımını diğer üreticilerden daha ileriye taşımak ve yazılım üzerinden kâr sağlamak amacıyla bu kaynaklarını açmamakta ısrarcıdır, Google ise cihaz satmadığından kâr etme noktasında bile zaten sorunları olduğundan bu yaklaşımı benimsemektedir.

Kazanan: Hiçkimse. Fakat hiç biri korkunç durumda da değiller, ekran kartlarının özgürleştirilmesi noktasındaysa kullanıcılar yumruğunu masaya vurmadıkça hiç bir şey değişmeyecektir.

Pratikte Özgürlük

Özellikle Amerika’da, mobil telefon pazarında üreticilerin yaptığı doğrudan satışlardan çok,  ağ operatörlerinin yaptığı kampanyalarla ürünler satılmaktadır ve bu yüzden de SIM-kilitli ürünler yoğun olarak bu pazarın bir gereksinimidir. Bunu daha önce Apple’ın iPhone’larında zaten yaşamıştık ve s40 & s60 dönemini ilk zamanlarından beri takip edenler bunun ne kadar can sıkıcı olabildiğini görmüşlerdir.  Android ve Maemo’nun bu durumda seçiminin ne olacağı bilinemez ama, Nokia’nın daha önceleri Amerika’da kilitsiz ürünler satmaya çalıştığı ve bundan ufak bir başarı elde edebildiği gerçektir.

T-Mobile’ın “Even More” ve “Even More Plus” paketlerine bakarsak, aslında bu sistemin kazanç kapısını görürüz. Bu paketlerden biri diğerinden $20/ay daha ucuzdur ve telefon kampanyaya dahil değildir. Bunu 2 yıla endekslersek aradaki fark $480 gibi bir fiyattır, ki bu da az çok Amerika’da o telefonu kendi başınıza almakla aynı fiyata gelir, yani ortalama kullanıcıyı kandırma amaçlı yapılan “ayda 99 dolara N900 alın!” tarzı reklamlar aslında hiç de gerçeği yansıtmayan aldatmacalardır.

Kazanan: Belirsiz. Fakat Nokia’nın daha önceleri kullanıcıların lehine karar verdiğini biliyoruz.

Sonuç

Maemo mükemmel değil, fakat Android’den çok daha ileride. Maemo’nun geliştirilmesi, standart Linux uygulamaları ve dağıtımlarından da faydalanılabilmesi potansiyeline sahip ve bir çok masaüstü uygulama için GUIlerini bir mobil cihaza uyduracak basit bir derleme fonksiyonu çok da zor bir iş değil. Konsoldan çalışan(CLI) uygulamalar sorunsuz olarak zaten çalışabiliyor ve deneyimli Linux kullanıcıları masaüstü bilgisayarlarına SSH ve X11 üzerinden bağlanabiliyorlar. N900 kök kullanıcı (root) haklarını da resmi olarak destekleyebiliyor.

Android, tamamen kendi adasına çekilmiş durumda ve çekirdeği hariç kod paylaşımı ve birlikte çalışma özelliklerinden yoksun, geliştiriciler her zaman kendi istedikleri dili seçme şansına bile sahip olamayabiliyorlar ve Android donanım üreticilerinin de bırakın ağ operatörüyle dalaşmayı, kendilerinin bile kullanıcılara yazılımın verdiği özgürlüğü sunacakları şüpheli.

İlgili Yazılar:

• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Trend Micro’yu Boykot edin!
• Projeler
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• MeeGo Türkiye

1. C2Doom: C2Doom bir tek Doom değil, WAD dosyaları sayesinde mobil FPS uygulaması haline gelebiliyor.

2. Resident Evil Degeneration: En iyi çatışma oyunlarından, üstelik zombileri var, hem de Resident Evil! Grafiklerini de beğendiğimi söylemeliyim, sıkmadan oynanacak oyunlardan.
   

3. Asphalt III & IV: Symbian’ın en iyi yarış serilerinden bir tanesi, unlock mantığı  bile saatlerce oynatmaya yetiyor zaten.
   

4. Resco Bubbles: Accelometer sayesinde yapılmış en aklı başında oyunlardan biri. Tabii Rock’n Scroll kullanmıyorsanız.

5. Age of Empires III: Strateji oyunları arasında bu kadar kalitelisini zaten pek bulamayacaksınız, kıymetini bilin.
   

6. Worms World Party: O bir.. bağımlılık.
   

7. One: Öfkenizi bir şekilde saklamanız gerekiyorsa, tam yeri, tam oyunu bu. Gerek görsel gerek oynanış olarak çok iyi bir dövüş oyunu, ama keşke biraz da combo falan ekleselermiş, 3-5 doğru düzgün karakter olsaymış diyorum hep.
   

8. Block Breaker Deluxe: 3D değil ama tam bir klasik, çok eğlenceli ve bitirine kadar bırakamıyorsunuz, bölüm tasarımları, upgradeler hepsi değişik değişik, hiç sıkmıyor.

9. 3D Brick Breaker: Gameloft’unkiyle yarışabilir, çok eğlenceli bir kutu yıkma oyunu, bu türün halen sıkmıyor olması inanılmaz.
   

10. Creatures of the Deep: Balık tutmayı çok sevdiğimden değil ama oyunun seviye sistemi ve open-world olması, görselliğiyle de birleşince, bu oyun oynanır.
    

11. Need For Speed Undercover: Mobil oyunu PC oyunundan çok daha iyi, şans vermenizde sakınca yok.
    

12. System Rush Evolution: Hız hissiyatı güzel olduğundan oynuyorum, başka bir numarasını görmedim.
    

13. Brain Challenge: Evet, garip ama seviyorum bunu. Her fırsatta oynuyorum, siz de sevebilirsiniz. Kocaman bir beynim oldu sayesinde.

14. Might and Magic: Symbian’daki en eğlenceli RPG diyemem, Mu Black Knight ya da Ragnaroklar daha iyiydi ama, bu da oyalar 2-3 saat.

15. VBAG Oyunları: Pokemon, Monopoly, Sonic, Rayman, Final Fantasy, Sims bile var!

16. VNES Oyunları: Evet, hala bir Contra, bir Arkanoid, bir TwinBee oynayan insanlar var. Aterideki Mario var diyorum abi..
    

17. Frozen Bubble: Save sistemi çok aptalca olmasa harika bir oyun daha. GNU/Linux’cular onu zaten tanıyor, tanımayanlar içinse, aynı renkten topları eşleştirdiğiniz oyun desem tanımı bu olur sanırım.
    

Ararsanız çok daha harika oyunlar bulabilirsiniz, hem de çok kolayca. Bunlar benim bu sıralar sıklıkla oynadıklarımdı. Mesela şu sıralar pek oynamadığım Townsmen, Virtual Villagers, Simcity gibi hoş strateji oyunları, Gameloft’un birbirinden kaliteli ve delirtici derecede bağımlılık yapıcı yapımları var  ve hepsi kendi dalında zamanınızı emip hiç etmekten çekinmiyorlar.  Denemediyseniz çok şey kaçırıyorsunuz.

İlgili Yazılar:

• Symbian İzlenimlerim
• Linux’ta KBluelock la Güvenlik Sistemi Oluşturmak
• Nokia N96 hakkında herşey
• Blogum 2 yaşında!
• Sony Ericsson MBW-150, N900 üzerinde OpenWatch İncelemesi