Kısaca gelişmeler şöyle: Artık Nokia R&D (Araştırma/Geliştirme) bütçesini kısacak, Symbian’ın gelişimine tamamen son verilecek, Ovi mağazası Microsoft Marketplace’e entegre edilecek, MeeGo’ya yapılan yatırım %50 oranında kısılacak, Qt için bir açıklama gelmedi sanıyorum ama, ona da Nokia’nın destek vermek için bir amacı yok, çünkü Nokia Windows Phone kullanan yeni cihazlarında Qt kullanmayacak. MeeGo ilk defa bu kadar büyük bir güçle, mobil cihazların etrafını (netbook,IVI,smartphone,tablet..) saracakken Nokia’nın bu yaptığına küfür etmemek çok zor. Sonuçta Nokia, Dell gibi, HTC gibi sadece cihaz üreten uyduruk bir üreticilerden biri olacağı gibi, tüm geliştirme projelerinin fişini çekiyor ve FOSS desteğine son vererek baş düşmanlarından biri olan Microsoft ile anlaşıyor.

Tabii bu gelişmelerin tüm projeler için çok ağır sonuçları da var. Maemo muhtemelen bu gelişmeden pek etkilenmeyecek, zirâ Nokia zaten bu projeye N900 çıktıktan sonraki ilk birkaç ay dışında hiç bir yardım etmemişti, dolayısıyla Maemo için bugün ne yapılıyorsa özgür yazılım camiası tarafından yapılıyordu. Qt’nin ne olacağı çok havada kaldı, tüm IT dünyasını bir noktada birleştirebilecekken (Bilgisayarınızda, telefonunuzda, arabanızda aynı uygulamayı kullanabiliyorsunuz) artık bunun olamayacağı aşikar. Nokia’nın Qt’ye yatırım yapması için de bir sebep kalmadı zaten. Bu durumda, yanlış bilmiyorsam KDE’nin yasal olarak Qt’yi devralma hakkı var, Trolltech ile yapılmış anlaşması uyarınca. Ya da kodun son hali herhangi bir grup/kuruluş tarafından alınıp yeni bir Qt sürümü (fork) yapılabilir. Qt’nin bu durumda yaygınlık anlamında ciddi bir hasar alacağı kesin olsa da, masaüstü Qt için (KDE?) çok şey değişmeyebilir. Asıl bu işten etkilenen ise MeeGo olacak ki, henüz bir açıklama yapılmamasına rağmen MeeGo kullanıcıları arasında projenin öleceği korkusu başladı bile. Nokia, LF tarafından yürütülen MeeGo projesinin en büyük destekçisiydi ve artık MeeGo’yu “deneysel proje” olarak etiketleyip ayırdığı bütçede %50 kesintiye gidiyor, bu da adım adım projeden ayrılmasını çok büyük bir ihtimal yapıyor. Nokia, “deneysel” olan bir MeeGo cihazını bu sene piyasaya sürecek, ve tabii ki Maemo’ya yaptığı gibi satış/pazarlama bittiği anda -ki bu da ilk ay demek- tüm desteğini çekecek, ondan sonra bir başka MeeGo cihazının gelme ihtimali ise düşük.

Üzücü bir gündü, sonuçta Nokia geleceğini Microsoft’a emanet etti ve FOSS dünyasından kalıcı olarak ayrıldı. Arkasında ise Maemo,MeeGo ve Trolltech’den devraldığı Qt kaldı. Bu projelerin yollarına Nokia olmadan nasıl devam edeceklerini ise zaman gösterecek. Kişisel olarak, ilk cep telefonum 5110 ile son “telefon demeye 1000 şahit” cihazım N900 arasında bir sürü Nokia cihazı kullanmış biri olarak, bugünden itibaren “tercih edilmeyecek mobil markalar” sıralamasında benim için Apple ve Microsoft’tan sonra üçüncü sıraya yerleşti. En önemlisi ise, MeeGo’ya ne olacağı, bundan sonra GNU/Linux’un mobil cihazlarda tutunma imkanı kalıp kalmadığı ve biz Maemo’dan “özgür mobil cihaz” alışkanlığı olanların nereye gideceği. WebOS; GNU/Linux, Xorg gibi “gerçek Linux” bileşenleri içeriyor ancak çoğu kısmı (UI, framework vs.) kapalı, Android çoğunlukla açık ancak özgür çoğu bileşeni içermiyor, MeeGo’nun geleceği ise son derece bulanık. Sanırım hepimiz bir beş sene daha N900′den şaşmayacağız.

İlgili Yazılar:

• En çok kullandığım 10 UNIX Komutu
• Son 3 Gün..
• Blogum 3 yaşında!
• Trend Micro’yu Boykot edin!
• Eyleme katılın!

Geçen sene yayınladığım incelemeden, biraz da gözüme çarpan şeylerden gidelim isterseniz;

• N900 ilk çıktığında MMS atamıyordu. Nokia, Apple’ın çok aptalca bulduğum kararını desteklermişcesine Maemo’da MMS fonksiyonuna tamamen yer vermemişti. Derken bir Maemo Talk! üyesi kalkıp bayrağı Nokia’dan devraldı ve fMMS’i yarattı. fMMS N900′ün MMS atamama sorununa başta sadece bir yama gibi, ilerideyse tamamen entegre bir uygulama olarak çözüm getirdi ve bugün bir çok kullanıcı halen bu uygulamanın yardımıyla MMS alışverişi yapabiliyor. Nokia’ya gelirsek, halen bu opsiyonu resmi firmware’lerine eklemiş değil.
• N900 donanımsal olarak bir FM Radyo çipine sahipti ancak Nokia bunu görmezden gelircesine Maemo’ya bu fonksiyonu eklemedi. Evet, FM Radyo alıcısı olan ama bu çipi hiç bir şekilde kullanamayan bir cihaz olarak sürüldü piyasaya. Ancak daha birçok ülkede N900 satılmaya başlanmadan tahmin edin ne oldu; bir kullanıcı FM Radyo çipini farketti ve bu çipi kullanacak bir alıcı uygulaması yazdı, sonuçta ortaya gayet kaliteli çalışan bir FM radyo alıcısı çıktı. Nokia bu uygulamayı da asla kendisi üretmedi ve resmi olarak sunmadı.
• N900′ün dış kasasında çok bariz şekilde görebileceğiniz kızılötesi verici portu da Nokia tarafından cihaza konulan ama yazılımı asla üretilmeyen şeylerden biriydi. Ben incelemeyi yazdığımda Türkiye’de neredeyse hiçkimsenin N900′ü yoktu ve.. evet, Irreco adlı bir uygulama Nokia’nın sunmadığı bu hizmeti çoktan beri sunuyordu.
• N900′ün dahili bir FM Vericisi olmasına rağmen ve Nokia bu verici için gerekli yazılımı sunmasına rağmen frekans aralığı yasal sebeplerden ötürü kısıtlıydı. Bir Apple ürünü sahibi kendi cihazının Bluetooth aktarım servislerini bile değiştirmekte sorun yaşarken, Maemo kullanıcıları bu frekans aralığını çipin sunduğu tüm alana genişletmeyi başardılar.
• Nokia, her mantıklı donanım üreticisi gibi paranoyak davrandı ve N900′leri işlemcisinin desteklediği yüksek frekanslara rağmen, hata oranını düşürmek için 600Mhz ile sınırlandırdı. Topluluk desteğiyle oluşturulan yeni çekirdek imajlarıyla bugün N900′ler 1.15Ghz’a kadar overclock edilebiliyor ve en az 6-8 aydır bu yöntem kullanılmasına rağmen bu yüzden cihazına zarar verebilen hiç bir kullanıcı yok.
• Nokia’nın kendi yaptığı bazı tasarım adımlarının oldukça hatalı ve optimizasyona darbe vuran nitelikte olduğu farkedilince, bir grup kullanıcı Tracker’in (müzik/resimleri toplayan bileşen) ayar dosyalarını buldular, başka bazı kullanıcılar Swappolube gibi uygulamalarla Nokia’nın kullandığı swap mantıklarını değiştirerek cihazın bellek kullanımını düzenlediler. Bunlar Nokia tarafından muhtemelen asla atılmayacak adımlardı.
• Nokia, cihaz aslında desteklemesine rağmen N810′da sunduğu USB OTG desteğini yazılımsal olarak N900′den çıkardı. Bu destek sağlansaydı N900′lere diğer USB aygıtlar doğrudan bağlanabileceklerdi, mesela  bir klavye, bir flash bellek, mouse, cd yazıcı hatta USB arabiriminden çalışan adaptörlü herhangi bir şeyi bağlamak mümkün olacaktı ki bu da N900′ü tam anlamıyla taşınabilir bilgisayar yapacaktı. Bugün USB OTG, topluluğun desteğiyle deneysel anlamda mümkün ve en azından flash bellekler destekleniyor, klavye ve cd yazıcı uyumları da çok daha deneysel şekillerde var.  Bu proje tamamlandığında, N900′ün yapabileceği ama yapmadığı bir mükemmel fonksiyon daha kazanılmış olacak.
• İlk N900′ün neredeyse hiç düzgün oyunu yoktu. Birkaç çok bilinen ve mobil bir cihazda eğlenceli olmayan (OpenArena güzeldir. El kadar ekranda mousesuz oynanan OA güzel değildir.) oyunun dışında, bir grup emulator vardı ve N900′ün tüm oyun desteği buydu. Nokia tarafından yayınlanan teknoloji demosu Bounce (ve ilginçtir, neredeyse tüm cihazlarına resmi olarak birkaç oyun koyan Nokia, Maemoseverlerin oyun sevmeyeceğini düşündü.) sayesinde GPU’nun gücü görülebiliyordu ama eldeki sonuç Nintendo oyunlarından fazlası değildi. (Nintendo oyunları harikadır, o ayrı) Geçen 1 yılda N900 için bazı oldukça eğlenceli ticari oyun çıktı. Ancak oyuncular bu oyunları iPhone veya Android ile kıyasladıklarında sinirlerine hakim olamıyorlardı. Geçtiğimiz günlerde javispedro adlı bir Maemo Talk! kullanıcısı, Palm Pre oyunlarını (Gameloft,EA gibi büyük firmalar mevcut) N900′de harika çalıştırmanın bir yolunu buldu ve pek çok oyun bu sayede artık oynanabiliyor. Bu hem bir standartizasyon başarısı -değineceğim- hem de bir OSS başarısıydı.
• Yasal olmadığı için bir çok WiFi destekli bilgisayar aygıtına bile eklenmeyen Aircrack (WiFi ağı kırıcı) desteğ, N900′de uzun süredir var. Yine Metasploit gibi “gri şapkalı” uygulamalar, PS3 kırıcısı gibi korsan destekçisi uygulamalar da N900′de olan ve rakiplerinde olması pek mümkün görünmeyen şeyler arasında. OSS olmasaydı bunlar asla olamayacaktı.
• Apple  gibi rakiplerin aksine Maemo depoları, Maemo topluluğu tarafından denetlendi ve buradan yasal sebepler dışında tek bir paket bile çıkarılmadı. Nokia’nın yazılımları için üretilen onlarca alternatif bugün halen bu depolardan indiriliyor. Bunlar arasında MicroB tarayıcı yerine -yine standartizasyon- Firefox, bir çok müzik oynatıcı, Nokia’nın Maps uygulamasından çok daha iyi olan Sygic gibi ticari yazılımlar da var. Bunlardan bazıları Nokia’nın ticari stratejileri için pek hoş olmasa bile bunlar depolardan çıkarılmadı. Bugün “N8′in tarayıcısı neden Maemo’nun Firefox’u gibi olamıyor?” dendiğinde Nokia, Maemo tarayıcısını bozmak yerine N8′inkini geliştireceğine söz veriyorsa bunda açık bir deponun büyük etkisi vardır.
• Nokia, N900′ü asla Türkiye gibi pazarlar için düşünmedi, buralarda reklamını yapmadı ve bu dillere çevirmedi. Bugün N900′ün gerek sanal klavyesi gerek tüm arayüzü istediğiniz hemen her dile çevirilebiliyor. Hatta bu konuda, benim yapmış olduğum Turkish Localization paketi Extras deposunda yayınlanan ilk örnek oldu. Bu geliştirmeler Nokia tarafından yapılsa bile bu kadar iyi yapılamayabilirdi. (Symbian Türkçesi çok da iyi bir dil sayılmaz) Yine Nokia bu pazarlara destek sunmazken, bugün MeeGo Türkiye, MeeGo Swedish gibi siteler işlek forumlara ve destek ağlarına sahipler. N900 ilk çıktığında, blogumda yayınladığım bir yazı ve N900′e dair bir kaç haber yazısı dışında Türkçe dilde hiçbir şey olmadığını düşünürsek, bu gelişmeler hiç fena sayılmaz.

Bunlar iyileşirken, birkaç şey ise 1 yılda hiçbir anlamda gelişmedi, biraz da bunlardan bahsedelim mesela:

• N900′ün müzik oynatıcısı ilk halinde kuyruk oluşturma, görselleme, düzgün koleksiyonlar yaratma, Last.fm gibi bir çok önemli özellikten yoksundu. Bugün bunların hiç biri halen eklenebilmiş değil.
• N900, Skype üzerinden arama yapmaya izin veren ilk cihaz. Ancak GSM üzerinden 3G Video Araması mümkün değil ve bu halen eklenmedi.
• N900, hazırda Flash 9 ile geliyor. Flash 10.1 aslında gayet yapılabilir olmasına rağmen asla yapılmadı.

Tabii Nokia da bu dönemde bazı iyileştirmeler yaptı; Cihaz için Ovi desteğini (ilk N900 Ovi hizmetlerinin neredeyse hiçbirinden faydalanamıyordu ve Mağaza kısmı bile Çok Yakında mesajıyla kapalıydı) genişletti, hackerlara daha geniş alan sunmak için U-Boot desteğini getirdi (PR1.3 ile), USSD kodlarının (kontör sorma gibi işlemler için kullandığımız kısa kodlar) desteklenmesi ve tonla hatanın düzeltilmesi ve optimizasyonun yapılmasını sağladı. Ancak burada ilginç olan bir şey var, hızlı düşünen arkadaşlar çoktan bu saydıklarımı üstteki listeyle kıyaslamışlardır. Nokia, N900 için yaptığı hemen her şeyde tam bir klasik “cihaz üreticisi” gibi davrandı ve reklamını yaptığı şeylerin dışında neredeyse hiç bir yeni fonksiyonu sunmadı, sadece iyileştirmeler yaptı, buna karşılık kullanıcılar kendi aralarında dayanışarak Maemo’nun ilk gününü kimsenin özlemeyeceği bir gün haline getirdiler. Bugün Nokia N900′ü bu revize edilmiş fonksiyonlar ile ve tamamen yeni bir UI ile N901 olarak satsa, takip etmeyen bir çok müşteriyi kolayca ikna edebilir. Nokia, geliştiricilere alan sağlamak için en son PR1.3 güncellemesinde üzerinde çalıştığı son sürüm Qt’yi N900′e tamamen entegre etti. Qt sayesinde geliştiriciler, MeeGo veya Symbian için sağladıkları, hatta masaüstü KDE için sağladıkları uygulamaları kolayca port edebilecekler, Qt’nin daha uzun yıllar Nokia’ya hizmet edeceği düşünülürse N900 de daha uzun yıllar bu işin ekmeğini yiyecek gibi görünüyor.

Burada amacım Nokia’yı yermek gibi düşündüyseniz yanlış anladınız. Nokia, en doğrusu yaptı. Gerekli tüm araçları topluluğa sağladı ve  yoldan çekildi, depoları ve tüm iç yönetim mekanizmalarını topluluğa devretti. Hatta öyle bir noktaya gelindi ki Nokia’nın kendi resmi forumu değil Maemo.org forumu bu cihazın forumu oldu, Nokia’nın kendi yazılım kaynakları Maemo.org depolarının yanında komik bir zerre olarak kaldı. Nokia’nın N900 için binlerce dolar ve işgücü ayırarak yapabileceği işler “kendiliğinden” yapıldı. Daha önemlisi bugün N900 ve Maemo platformunun geçen bir yıl içinde “future-proof” hale geldiğine şahit olduk. N900 çok az bilinen ve kullanılan bir cihaz olmasına rağmen Maemo.org ‘da neredeyse her gün ilginç bir şeyler görebiliyoruz, hatta daha geleceğe, bir ya da iki sene sonraya bile dayanması için NITdroid, MeeGo gibi projeler N900′e port ediliyor ve yakın gelecekte bu alternatif sistemlerin Fremantle sürümünün yerini alması çok da hayal sayılmaz. Bundan bir yıl önce N900 almış bir son kullanıcı gelecekte bunların olabileceğini asla öngöremezdi. Maemo forumunun onlarca elindeki cihaza anlam verememiş kullanıcıyla dolduğunu halen hatırlıyorum da, bugünlere gelinebileceğini kestirmek için bazı şeyleri hazmetmiş, iyi anlamış olmak gerekiyor.

Maemo’nun bu saydığım başarıları ve bazı ufak başarısızlıklarının altında ise tamamen Açık Kaynak Yazılım ve Standartizasyon yatıyor. Bu kazanımların hepsi (N900 sahipleri bunların olmadığını bir hayal etsinler) açık kaynak yazılım sayesinde oldu. Tabii hepsi doğrudan bu şekilde oldu diyemeyiz, daha çok şöyle; Nokia, Maemo’nun iplerini elinden bıraktığı kadar topluluğu ipleri eline almaya teşvik etti. Öyle ki, Nokia Maemo’nun ilk döneminde oyun üreticilerini Maemo’ya sürüm çıkartmaya zorlamaya çalışırken, bugün topluluğun neredeyse her alanda etkin olduğunu ve Nokia’yı üretim ve denetleme konularında bütün bütün dışarı atmakta olduğunu görüyoruz. Yine ilk dönemlerde Nokia yazılımcıları kendisi teşvik ederken, şimdi Maemo topluluğu kendi arasında topladığı parayla yarışmalar düzenliyor, sunumlar yapıyor.  Öyle ki, Nokia’nın bir PR1.4 yapacağı kesin olarak bilinmese de şimdiden kurulmuş bir Community SSU (Topluluk Deposu) var ve burada N900 için yeni yamalar, iyileştirmeler ve fonksiyonlar geliştiriliyor, yazılımlar Maemo.org depolarında, destek Maemo Talk! ‘da. Kullanıcılar işin pazarlama kısmında bile önemli roller oynadılar; YouTube kanalları açıldı, haftalık Maemo bültenleri oluşturuldu. Nokia bu yolu kolaylaştırmak adına Maemo’yu tamamen standartlara uygun tasarladı; Maemo Xorg kullanan, GTK/Qt’den yararlanabilen, Linux çekirdekli, yani aslında tam anlamıyla gerçek bir masaüstü Linux’dan işlemci mimarisi dışında bir farkı bulunmayan bir platform olarak tasarlandı. Bu sayede bağımsız geliştiriciler yüzlerce saatlik yorucu tersine mühendislik projeleriyle boğuşmak yerine Linux’taki bir uygulamayı alıp, Scratchbox’da 10 dakikada ARM işlemci için derleyip, paketleyip N900′de kullandılar. Nereden biliyorum, çünkü ben bunu N900′ümü aldığımdan beri yapıyorum. Yine Palm oyunlarının bu kadar kolay port edilebilmesi gibi harika olayların arkasında bu müthiş standartizasyon var. Bu yüzden aynı şeyi bir iPhone’da yapamıyoruz veya iPhone oyunlarını alamıyoruz, bu yüzden N900′e Android kuruyoruz ama Symbian kuramıyoruz, çünkü standartlara uymayan mobil sistemlerin aksine, Linux tabanlı projeler ne kadar iyi standartize edilirse o kadar birbirleriyle uyumlu çalışıp alışveriş yapabiliyorlar. Geliştiriciler Symbian’ı öğrenmek için saatlerini harcamak yerine hep bildikleri Python gibi,  C gibi dillerde yazdıkları uygulamaların arayüzlerini Qt üzerinde tasarlayıp, masaüstünde çalışıyorsa N900′de niye çalışmasın diye yükleyip başarılı olabiliyorlar ve bu da onları daha fazlasını yapmaya teşvik ediyor.

Yine Maemo’nun geliştiremediği şeylere baktığımızda hep kapalı kaynağı görüyoruz; bu yazılımlar bundan tam bir yıl önce neredeyseler oradalar.  Taş üstüne taş koyulmadan ve muhtemelen asla taş koyulmayacak bir şekilde orada, öylece yatıyorlar ve kimse bunları geliştirmiyor. Bugün N900 için Flash 10.1 aslında Texas Instruments tarafından çoktan derlendi, ancak Adobe lisansı yüzünden paylaşılamıyor. 3G Video Araması asla eklenemiyor çünkü GSM modülünün kodları hep kapalı. Yine taş üstüne taş koyulmayan müzik oynatıcının bir satır kodunu bile Nokia devlet sırrı gibi saklıyor. Nokia’nın operatörlerin tepkisini çekecek şekilde Skype’ye izin vererek büyük bir risk alması şaşırtıcı değil, zira o yapmasaydı topluluk bunu yapacaktı. N900 ve Maemo adına halen geliştirilememiş ne varsa arkasında Nokia’nın lisanslı kodları vardır diyebilirim.

Engadget’in, aslında oldukça iPhone-sever olmalarına rağmen, N900′ün yapabileceklerinin bir sınırı olmadığından nasıl hayretle bahsettiğini gördüyseniz, işte bu özgür yazılımın başarısıdır. Elbette sadece özgür yazılımın değil, düzgün bir komünitenin, standartlara uyan bir dağıtımın ve harcanan sonsuz saatlerin bunda etkisi yadsınamaz, ancak bunlar yine özgür yazılım sayesinde geliyor. En basit şekliyle, N900, aynı fonksiyonlara sahip bir Symbian cihaz olsaydı kimse bu işleri yapmak için  zahmet etmez, bu yazıyı bile okumuyor olurdunuz. İnsanlar yaptıkları şeyi hem kendileri hem insanlığa hediye etmekten, birbirleriyle fikir alışverişi içinde olmaktan, teşekkür ve şımartıcı sözler duymaktan o kadar hoşlandılar ki bu işleri para verseniz yapmayacak insanlar halen bu projelerde saatlerce kafa patlatıyorlar. Dışarıdan bakanlar, “Bu insanların sorunu ne?” ya da “Neden Nokia bunu kendisi yapamıyor?” derken daha önemli bir noktayı atlıyorlar: “Nasıl olur da mobil dünyanın en küçük komünitelerinden biri yine aynı dünyanın şimdiye kadar göremediği gelişmeleri yapmış olabilir?”

Peki işe hep kullanıcı açısından bakıyoruz ve herşey süper, Nokia sizce bundan memnun olmuyor mu? Nokia’nın tanımını unutmayın o zaman; Nokia, bir mobil cihaz üreticisidir. Nokia her zaman donanım ağırlıklıydı ve her zaman yazılıma verdiği önem ve yazılım için çalıştırdığı kadro donanıma oranla vasat kaldı. Nokia bugün dünyanın en büyük mobil cihaz üreticisi ve aldığı tüm darbelere rağmen bu bayrağı kaptıracak gibi değil. Ancak bir yandan devir değişiyor da. Apple, son kullanıcıyı etkileyen iPhone’uyla, Google, Android cihazlarıyla, RIM Blackberry ile,  Palm, WebOS ile her yandan akıllı telefon segmentini işgale hazırlanıyor. Nokia ise kendi imkanlarıyla müthiş bir zorluk yaşayacağı yazılım işine bulaşmak yerine,  bu işi tamamen açık kaynak yaparak ağırlığı paylaşmayı tercih ediyor. Maemo’da ağırlığın bir kısmını kullanıcıyla paylaşırken, MeeGo ise açık kaynak tarihinde bir başka önemli adım olarak ÇOK daha açık bileşenlerle gelecek ve Nokia bu sefer ağırlığı üçüncü parti üreticilerle paylaşacak. Son kullanıcı ekranda hep harika uygulamalar, yeni fonksiyonlar  ve ilginç şeyler görürken, tamamen kapalı ekosistemleri olan iOS gibi işletim sistemleri ise bununla rekabet etmek için harcayacakları tüm efor ve maddi imkanı kendi kasalarından çıkaracaklar.  Sonuç olarak Nokia, aslında çok da bulaşmak istemediği yazılım işine yine çok da bulaşmış olmayacak, ama elinde yazılımsal açıdan çok çok daha iyi ürünler olacak. Cross-platform desteği için Qt artık neredeyse tamamen hazır. Nokia, MeeGo’sunu şimdiden mobil cihazlar,netbook,araç sistemi gibi ürünlere paylaştırıyor bile ve bizim tanıdığımız Nokia, MeeGo’yu buzdolabınıza bile koymadan bu işten vazgeçmeyecektir.  Yakın gelecekte, birbiriyle tamamen etkileşimli ama tamamen farklı cihazlar görebileceğiz, bir netbook uygulaması mobil cihazda, araç sistemi uygulaması televizyonda çalışacak ve bunu MeeGo ile, Qt ile yapacak. Buna inanmak çok güç geliyorsa, açık kaynağın bugün N900 ile masaüstü Linux gibi iki alakasız şey arasına nasıl bir köprü kurduğuna dikkat edin. N900′ünüzde kullandığınız bir çok uygulamayı masaüstü Linux’lar da kullanıyor ve daha fazlasını kullanabilmek için tek engel işlem gücü.

OSS yazılım, Maemo’ya çok şey kazandırdı ve bize, biraz risk almanın hem kullanıcı hem üretici için ne kadar büyük getirileri olabileceğini gösterdi. Nokia bu başarıdan o kadar memnun oldu ki şimdiden tüm yüksek teknoloji cihazlarını MeeGo’ya geçirmeye hazırlanırken eski kapalı kodlu Symbian’ı orta düzeye ittiriyor ve onun kodlarını da açmak için çalışıyor. Google, Android ile, Palm WebOS ile açık kaynağa yatırım yapıyorlar. Android her ne kadar bu işi tam hakkıyla yapamıyorsa da kendini geliştiriyor. Nokia zaten bu akımın artık tam ortasında duruyor, işler böyle giderse yakında açık kaynağın tüm mobil cihazlar için vazgeçilmez olacağını öngörebiliriz. Yine MeeGo’nun diğer cihazlara sıçrama çalışmaları başarılı olursa bir çok alanda Linux tabanlı açık kaynak sistemler kullanacağız demek oluyor, kim bilir, belki de tüm bu değişimler en sonunda masaüstü Linux’un pazar payını da etkileyecektir. Ubuntu gibi projeler her ne kadar her sürümüyle mükemmelleşiyorsa da Linux’un asla tam anlamıyla başarılı olamadığı Oyunlar, Kolay Kullanım, Donanım Desteği ve Pazarlama alanlarında mobil Linux’lar çok daha iyi bir iş çıkarıyor gibi görünüyor. Mobil Linux’lar şimdiden donanım desteği konusunda iyi durumdalar, pazarlama için arkalarında Google,Nokia,Intel gibi devler, Oyunlar için arkalarında mobil oyun piyasasını domine eden Gameloft,EA gibi isimler var. Android bugün hali hazırda oldukça kolay kullanımlı iken, kullanımı normal bir mobil cihaza göre zor olan Maemo’nun da MeeGo ile daha kolay bir arayüze geçmeye hazırlandığını görüyoruz.  Önümüzdeki 3-4 yılın hem açık kaynak hem mobil dünya için izlemeye değer olacağı bir gerçek.

İlgili Yazılar:

• 3+2 Yıl’da gelecek Yenilenme? Güldürme Beni Telekom!
• Kubuntu 8.10 (Intrepid Ibex) da bizi neler bekliyor?
• Hrant Dink – Son 1 yılda
• KDE4.2 Masaüstüm
• 1 Mayıs

1. C2Doom: C2Doom bir tek Doom değil, WAD dosyaları sayesinde mobil FPS uygulaması haline gelebiliyor.

2. Resident Evil Degeneration: En iyi çatışma oyunlarından, üstelik zombileri var, hem de Resident Evil! Grafiklerini de beğendiğimi söylemeliyim, sıkmadan oynanacak oyunlardan.
   

3. Asphalt III & IV: Symbian’ın en iyi yarış serilerinden bir tanesi, unlock mantığı  bile saatlerce oynatmaya yetiyor zaten.
   

4. Resco Bubbles: Accelometer sayesinde yapılmış en aklı başında oyunlardan biri. Tabii Rock’n Scroll kullanmıyorsanız.

5. Age of Empires III: Strateji oyunları arasında bu kadar kalitelisini zaten pek bulamayacaksınız, kıymetini bilin.
   

6. Worms World Party: O bir.. bağımlılık.
   

7. One: Öfkenizi bir şekilde saklamanız gerekiyorsa, tam yeri, tam oyunu bu. Gerek görsel gerek oynanış olarak çok iyi bir dövüş oyunu, ama keşke biraz da combo falan ekleselermiş, 3-5 doğru düzgün karakter olsaymış diyorum hep.
   

8. Block Breaker Deluxe: 3D değil ama tam bir klasik, çok eğlenceli ve bitirine kadar bırakamıyorsunuz, bölüm tasarımları, upgradeler hepsi değişik değişik, hiç sıkmıyor.

9. 3D Brick Breaker: Gameloft’unkiyle yarışabilir, çok eğlenceli bir kutu yıkma oyunu, bu türün halen sıkmıyor olması inanılmaz.
   

10. Creatures of the Deep: Balık tutmayı çok sevdiğimden değil ama oyunun seviye sistemi ve open-world olması, görselliğiyle de birleşince, bu oyun oynanır.
    

11. Need For Speed Undercover: Mobil oyunu PC oyunundan çok daha iyi, şans vermenizde sakınca yok.
    

12. System Rush Evolution: Hız hissiyatı güzel olduğundan oynuyorum, başka bir numarasını görmedim.
    

13. Brain Challenge: Evet, garip ama seviyorum bunu. Her fırsatta oynuyorum, siz de sevebilirsiniz. Kocaman bir beynim oldu sayesinde.

14. Might and Magic: Symbian’daki en eğlenceli RPG diyemem, Mu Black Knight ya da Ragnaroklar daha iyiydi ama, bu da oyalar 2-3 saat.

15. VBAG Oyunları: Pokemon, Monopoly, Sonic, Rayman, Final Fantasy, Sims bile var!

16. VNES Oyunları: Evet, hala bir Contra, bir Arkanoid, bir TwinBee oynayan insanlar var. Aterideki Mario var diyorum abi..
    

17. Frozen Bubble: Save sistemi çok aptalca olmasa harika bir oyun daha. GNU/Linux’cular onu zaten tanıyor, tanımayanlar içinse, aynı renkten topları eşleştirdiğiniz oyun desem tanımı bu olur sanırım.
    

Ararsanız çok daha harika oyunlar bulabilirsiniz, hem de çok kolayca. Bunlar benim bu sıralar sıklıkla oynadıklarımdı. Mesela şu sıralar pek oynamadığım Townsmen, Virtual Villagers, Simcity gibi hoş strateji oyunları, Gameloft’un birbirinden kaliteli ve delirtici derecede bağımlılık yapıcı yapımları var  ve hepsi kendi dalında zamanınızı emip hiç etmekten çekinmiyorlar.  Denemediyseniz çok şey kaçırıyorsunuz.

İlgili Yazılar:

• Symbian İzlenimlerim
• Linux’ta KBluelock la Güvenlik Sistemi Oluşturmak
• Nokia N96 hakkında herşey
• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• 1 Yılda Maemo/N900 Gelişmeleri (veya: OSS 101)

Başlamadan önce, hatırlatma açısından, firmware güncellemeleri Nokia PC Suite uygulaması kullanılarak-tercihen NSeries Suite de olur- yapılır ve tehlikelidir, firmware güncellemeden önce batarya tam dolu olmalıdır, adam gibi bir bağlantı kurulmalıdır PC ile arasında, ve kesinlikle panik olmamalısınız. Bozuldu sanıp da kabloyu çekip telefonu bozan çok insan var, yapmayın. FW güncellemesinden önce tüm verilerinizin bir yedeğini alın, N96 gibi yeni modellerde Nokia artık FW güncellemelerinde hafızayı sıfırlamıyor ama siz yine de yedekleyin, sağı solu belli olmaz. Gelelim neler yeni:

Yeni Özellikler

• Eposta:
  • Nokia Email istemcisi ve Mail for Exchange (MfE) yüklü geliyor. (Kullanıcılar eposta istemcisinin kurulumu ve ayarlarını Ayar Sihirbazı kullanarak yapacak.)
  • Ayar Sihirbazı 5.0: Nokia Eposta ve MfE kurulumu ayarlarını içeriyor.
  • Aktif Bekleme Eposta Eklentisi:  Yeni eposta mesajları Aktif Bekleme(bildiğiniz masaüstü, ajanda falan yazan) ekranında çıkacak.
• Görünüm:
  • Ses Temaları (Audio Theme) Desteği: Farklı olaylar(kızak açma/kapama, batarya az vs.) için ayarlanabilir sesler.
  • Slideshowları duvar kağıdı olarak kullanabilme özelliği.
  • Kızak yönetimi: Kullanıcının kızak açma/kapama durumunda cihazın vereceği tepkiyi ayarlamasına imkan tanır.
• Diğer:
  • WiFi Korumalı Kurulum (Protected Setup) desteği. Desteklenen bir WLAN erişim noktasıyla basitçe WLAN güvenliği kurulabilir.
  • IAD (Independent Application Delivery) desteği: Bazı uygulamaların bağımsız olarak güncellenebilmesini sağlar.

İyileştirmeler

• CMLA (Content Management License Administrator) sertifika bozulması için düzeltmeler. (Bu sertifikalar Mobil TV ve N-Gage gibi lisans alımları için gerekli.)
• Enerji yönetimi:
  • Tuşkilidi aktifleştirildiğinde ışık/ekran daha çabuk kapanacak. Tuşkilidi etkin hale gelir gelmez arka ışık sönecek.
  • Orta tuşun etrafındaki medya tuşları sadece bir medya uygulaması açıkken yanacak. (Bence kötü oldu bu, kullanıcının insafına bırakılmalı)
  • Müzik oynatıcının “Gizle” olan sağ tuş fonksiyonu “Çıkış” oldu, enerji tasarrufu için.
• Resimler/Kamera:
  • Kamera resim kalitesi için bazı iyileştirmeler.
  • Cihazın SW versiyonu artık resmin metadatasında saklanacak. (Gereksiz.)
  • Videolar için varsayılan kayıt kalitesi “TV Normal” den “TV Yüksek” oldu.
  • Kaydedilen videolar için gürültü önlenmesi. (Umarım iyi iş çıkarmışlardır)
• Medya/DRM:
  • Yeni sürüm Müzik Oynatıcı: Performans ve “Comes With Music” ile ilgili iyileştirmeler.
  • Daha iyi YouTube uyumu için FlashLite güncellemesi – Flash Video render etme konusunda iyileştirmeler
  • Medya oynatıcı & Streaming (Yayın) ile ilgili genel kullanışlılık & performans iyileştirmeleri
  • OMA DRM v2 içerik eğer hiç güvenli saat (NITZ gibi) yoksa cihazın saatini kullanabilecek.
• Tarayıcı:
  • Boş yerimi klasörleri Tarayıcıdan kaldırılacak ( “Download…” klasörleri gibi)
  • Ovi.mobi’ye bir bağlantı tarayıcı yerimlerine eklenecek.
• Diğerleri:
  • Şarj edilirken titreşim açık olacak
  • Landscape (Manzara, Yatay) modda oyun oynanırken Stereo ses doğru hoparlörlerden verilecek.
  • Tema Güncellemeleri (deyip geçmişler, korkuyorum!)
  • Kızak tetiklemesiyle tuşkilidi aktivasyonu: Kızağı kapatırken, 2 saniye içinde bir tuşa basarsanız tuşkilidi aktifleşmeyecek.
  • Care ve operatörlerden gelen bildirimler doğrultusunda bazı hata düzeltmeleri. (deyip geçilmiş yine, detay yok.)
  • Bazı uygulama baseline güncellemeleri

İlgili Yazılar:

• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• Nokia N96 hakkında herşey
• WordPress 2.7.0
• Blogum 3 yaşında!
• Maemo, Moblin ve MeeGo

Eskisi gibi değil işler, mobil pazar büyüdükçe rekabet arttı. Bir yandan gümbür gümbür gelen Android, bir yandan Apple’ın MacOS çakması işletim sistemi, yılların WinMEsi, Symbian’ı, sektörde kendisine yer açmaya çalışan Linux da var artık. Böyle bir ortamda insan “imdaat!” diye bağıracak noktaya geliyor. Ben uzun süredir Nokia kullanıyorum, kaç telefon geçti elimden hepsi Nokia. Tasarımlarını, özelliklerini hep beğenmişimdir bu telefonların. Haliyle en çok ilişkim hep Symbian ile oldu.

Uzun süre yenilemeyip bir anda N96′ya geçince ne olduğumu şaşırdım haliyle Zaten alırken en çok istediğim şey, N-Gage ortamı, oyunları, uygulamaları, her şeyiyle bir güzelce kurcalayacaktım. Alalı bir ay falan oluyor, kurcaladım ettim, didik didik edilmedik yanını bırakmadım, ve evet, Symbian’a “laflar hazırladım”!

Neresinden başlasam bilemiyorum, öncelikle, Symbian stabil olmayan bir işletim sistemi. Şöyle izah edeyim: Yıllar yılı bir OS geliştirip içine güvenli modu koymayan adamlara ne denir? Diyelim ki yanlışlıkla kendini başlangıçta başlatan ve sorunlu bir uygulama, tema falan kurdunuz. Yandınız! Hahaha. Hiç kurtuluşunuz yok. Peki sizce ne olacak? Symbian telefonlarına hiç bir yönetimsel araç koymuyor! Telefona PCden ulaşma gibi bir şansınızda yok. Gitti o telefon. Tamam, tam olarak gitmedi, formatlarsanız ilk günkü haline dönecektir. İyi ama ey salak Symbian, bir kere adam gibi boot etsen kolayca silebileceğim bir uygulama için niye format atıyorum lan? Bir şey bozulmadı ki, altıüstü başlangıçta başlıyor meret. Safe Mode’un falan olsa düzeltirim hemen.

Bir kere bu yüzden formatladım telefonu, ne kadar sinirim bozulduğunu tahmin edersiniz. Bu olaydan tek kaçış yolu uygulamalarınızı MMC karta yüklemek, böylece kartı çıkardığınızda uygulamanın verilerine erişilemediğinden başlayamayacaktır. Eğer bir MMC kartınız yoksa kullanmayın Symbian. Evet öyle de acımasızlar.

Sanırım ilk sorunu anladınız. Symbian’ın hiç bir yönetim aracı yok. Dış uygulama yüklemeksizin süreçleri bile göremiyorsunuz. Dışarıdan alacağınız uygulamalarla da süreçlere erişim hakkınız olacak diye bir şey yok, Symbian’ın insafına kaldınız. Uygulamaları göremediğiniz için hangisinin ne kadar CPU, MEM tükettiğini bilemiyorsunuz. Belki de yeni yüklediğiniz yazılımın bir daemonu, tüm bataryanızı yedi! Ama siz bunu bilemezsiniz çünkü CPU durumunu göremiyorsunuz. Hiç bir yönetim aracı olmadığından, her sorunda kapınız formata çıkıyor. Evet açık ve net, 50 kere formatlayacaksınız o telefonu. Sistem dosyalarının üzerine çizik bile atamadığınız bir OS nasıl formata mahkum olur yahu?

Bu daemonlar, loglar falan derken sistem şiştikçe şişiyor tabii. Mesela Nokia, 16Gig Mass Memory, 100Meg onboard memory vererek salaklığın daniskasını yapmış, çünkü her uygulama sanki inatmışcasına o 100meglik kısımdan üç beş bir şeyler alıyor. Ya birader, hasta mısınız? 16G hafıza var uygulama kuramıyoruz be! Yine hiç bir yönetim şansınız olmadığından bu şişen dosyaları silemiyor, daemonları göremiyorsunuz.

Hatta birazdan açıklayacağım üzere, dış uygulamalarla Symbian’ı adam etmenizi önlemek için bile neler neler düşünmüş herifler. Şimdi düşünelim, eğer hiç bir yönetim hakkımız yoksa, telefonumuzda aptalca bir hata varsa, düzeltilmesi için tek yapılması gereken basit bir işlemse fakat biz bunu yapamıyorsak, bunu kim yapabilir? Ta-daa! Servis! Servise veririz, onlar yapar, tüm verilerimizi de kurtarıp bize verir değil mi? Değil. Kendi adıma Nokia Care Pointlerde gördüğüm manzara felaket. 10 yıl öncenin “resetleyelim makinayı” bilgisayarcıları gibiler. O oldu reboot, bu oldu reboot. Aynı mantık, her şeye format atıyor bunlar. Yani servisin bu işletim sisteminin ömrünün bir haftadan fazla olması gerektiği konusunda hiç bir fikri yok ve önemsemiyorlar. Sizin de yönetim aracınız olmadığı için siz de el süremiyorsunuz ve her sorun yeni bir veri kaybı demek oluyor.

Gerek Symbian Signed, gerek diğer aparatlarla telefona erişiminiz kısıtlanmış. iPhone’dan esinlendiler herhalde. Telefona ne kurup ne kuramayacağınız Symbian’ın keyfine kalmış. İmzalı olmayan uygulamaları kuramıyorsunuz, bu imzayı veren yine Symbian. Yani bir korsan uygulamayı kuramazsınız. Daha da güzeli, diyelim ki 3-4 kafadar bir araya gelip Symbian’ı adam edecek über bir yönetim aracı geliştirdi, bunu kuramazsınız! Çünkü sistem dosyalarına yazma yetkisi ancak dev sertifikasına ait yazılımlarla yapılır, o sertifikada zor alınır. Yani adam edemezsiniz. Ha tabii bu olay yüzlerce kez kırıldı bile, ama böyle bir uyduruk sistemde bu tip bir kısıtlama ne biçim bir kendine güven oluyor acaba?

Tabii bütün bu korumalar yüzünden telefonu dilediğiniz şekilde hackleyemiyorsunuz. Symbian’dan sıkıldım, bilmemneOS boot edecem diyemiyorsunuz. Symbian her taşın altından size “sopalarım seni” diye dikiliveriyor karşınıza.

Symbian zaten performans açısından başarısız, Nokia gibi üreticiler bunu tam bir felaket haline getirebiliyorlar. Anlamak için bir adet N96 bulun lütfen-örnekler arttırılabilir, bendeki bu- , v10 firmwarei ile 10 dakika dayanmaya çalışın o alete, imkansız. acı verir. v12 ile yapın sonra aynısını ve “oh lan dünya buymuş be” deyin. İşte böylesi performans kayıpları olabiliyor telefonlarda. Üstelik bu hantallık, siz üzerine bir şeyler ekledikçe artıyor, ya da telefona daha geniş hafızalar taktıkça telefon yavaşladıkça yavaşlıyor. Symbian zaten yavaşken bir de üstüne telefonun CPUsuna binen yükler gelince, menüde bile adamın anasını ağlatıyorlar. Yine elinizde hiç bir yönetim aracı olmadığından eliniz kolunuz bağlı bir biçimde mal mal GUIye bakmak zorunda kalıyorsunuz. Böyle düşüncesizlik hayret verici.

Belki de en çok canımı sıkan şey, Symbian’da uygulama koruma sistemi olmaması. Yani bir siz sınırların dışına tuvalet bile yaptıramazken, bir başka uygulama tak diye başka bir önemli verinin üzerine yazıyor ve Symbian için bu sorun değil! Bu yüzden bir bakıyorsunuz uygulamanın teki yüzünden açılıştakı Nokia simgesi uçmuş, bir başka zaman bakıyorsunuz müzik çalıcı bozulmuş! Ve hep aynı şey, format, format, formaaaat! Yeter ediyor insana. Uygulamaların hiç bir koruma sistemi olmayışı yüzünden her biri çakışabiliyor, sistemi bozabiliyor, kaldırsanız da gideremebiliyorsunuz. Bunun üzerine binlerce Symbian uygulamasını koyarsanız, her biri binlerce potansiyel format olan bir canavara dönüşüyor telefonunuz.

Sadece bunlar olsa iyi. Dosya sistemi resmen pamuk ipliğiyle tutturulmuş. Telefonu Mass Memory olarak bir PCye falan bağlayın mesela, tek bir veri transferinde oluşan sorun her şeyi bozabiliyor. Asla silemediğiniz gudik gudik null veriler oluşuyor ve bunlar işi dosya sistemini taramak olan her şeyi bozabiliyor. Saçmalığın böylesi. Üreticiler yine bu konuda size altın bir çözüm sunuyor elbette: format.

Bu kadar boktan bir stabilliğin üzerine, nasılsa harika çalışan bir uygulama yapmış adamlar, o da format. Firmware sorunları hariç düzinelerce kez farklı cihazlarda denedim ve her seferinde bütün sorunları çözdü. Yani bu kadar rezalet bir sistem üreten adamlar nasıl böyle bir format uygulaması yazmış anlamak güç. Belki dışarıdan geliştirici çağırmışlardır diyorum artık.

Bu saydığim Symbian Signed’i falan görünce sanarsınız ki Symbian güvenlik konusunda çok ciddi bir tutum sergiliyor. Hayır! Curse of Silence rezaletini-N96 da işe yaramıyor gerçi- duyanlar biliyordur ki, Symbian’ın böyle uyduruk çalışmalarla bile güvenliği delinebiliyor. Ya da çok uğraşmanıza gerek yok, arkadaşınız ortada yokken onun telefonuna bozuk bir tema atın ve default hale getirin. Formattan başka kaçışı olmayacaktır. Uygulamaların da kafasına göre takılışını düşünürsek, Symbian kesinlikle güvenlikten D+ dan yukarı not alabilecek bir OS değil.

Symbian bir yandan gelişimini sürdürüyor olsa yine bir nebze “daha iyi olacak” umudu beslersiniz belki ama durum o değil, babam zamanından kalma Symbianların hesap makinesi, ajanda uygulaması gibi uygulamaları halen şimdikilerle neredeyse aynı. Açılışta çalışan uygulamaları bypass edecek bir güvenli modu bile olmayan OStan ne beklersiniz zaten. Üstüne üstlük Symbian’ın yeni çıkan hiç bir sürümü öncekinin üzerine yazılamıyor, yani yeni Symbian, yeni telefon demek. Aynı yüzsüzlüğü diğer üreticilerde yaptığından dikkate almıyor olabilirsiniz ama ben bunu mantıklı bulmuyorum, iki cihazın donanımı neredeyse aynıyken yeni çıkan sistem sadece birinde varsa bu anlamsız bir ticari taktik demektir. Olsa ki bir gün Symbian akıllanıp adam akıllı bir sürüm çıkartsa bile siz yeni telefon almadan göremeyeceksiniz.

İzlenim deyip böyle sert çıkınca taraflı olduğum sanılmasın, beni Symbian sevdalısı bir kullanıcı iken Symbian Hater haline getiren bu sistemin ta kendisi. Başıma bu kadar sorun açmasa muhtemelen bu yazdığım yazıda “En Güzel 10 Symbian Uygulaması” tanıtacaktım ama bunun yerine öncelikle bir güzel kafa göz dalmak istedim Symbian’a, hak ediyorlar. Son olarak biri şu format uygulamasının tuş kombinasyonunu değiştirsin, tamam yanlışlıkla format atılması gibi bir saçmalığı kimse kabullenemez ama iki elimle yarım saat uğraşarak format atmayı beceremiyorum lan! En sonunda komşudan yardım istedim de öyle hallettik. Elimde kalacaktı alet.

Daha sayılacak çok şeyi var aslında da saat geç oldu, öfkem geçiyor hafiften Kısacası, eğer telefonunuzu oyun alanına çevirecek bir adamsanız ve stabil olsun diyorsanız Symbian tercih etmeyin. Evet Symbian uygulama yelpazesi sayesinde çok geniş bir oyun alanı fakat kesinlikle stabil değil ve saç baş yoldurabiliyor insana, sadece yeterli sabıra sahipseniz Symbian kullanmalısınız. Bunun dışında, Symbian son derece güvensiz ve stabil değil. İçinde verilerinizi, mesajlarınızı taşımak isteyeceğiniz bir OS değil kesinlikle. Bir sonraki kuracağınız uygulamaın saatlerce zamanınızı alacak bir formatla & yeniden kur işkencesine dönmeyeceğinin hiç bir garantisi yok ve servisleri tam anlamıyla rezalet. Diğer mobil işletim sistemlerini denemediğimden kıyasa gidemiyorum, bildiğim kadarıyla WinME de benzer şekilde yönetim araçlarından yoksun, fakat iPhone MacOSumsu oluşu sayesinde biraz daha bu tip gelişmelere açık ve kıçınızı kurtarabileceğiniz bir OS. Ama içtenlikle söyleyeyim, bir Linux ya da türevi gelmeden bir bok olmaz bu mobil telefonlar. Çıldırttılar yemin ediyorum ki.

İlgili Yazılar:

• Symbian Oyunlarım
• Linux’ta KBluelock la Güvenlik Sistemi Oluşturmak
• Nokia N96 hakkında herşey
• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• 1 Yılda Maemo/N900 Gelişmeleri (veya: OSS 101)