Kısaca gelişmeler şöyle: Artık Nokia R&D (Araştırma/Geliştirme) bütçesini kısacak, Symbian’ın gelişimine tamamen son verilecek, Ovi mağazası Microsoft Marketplace’e entegre edilecek, MeeGo’ya yapılan yatırım %50 oranında kısılacak, Qt için bir açıklama gelmedi sanıyorum ama, ona da Nokia’nın destek vermek için bir amacı yok, çünkü Nokia Windows Phone kullanan yeni cihazlarında Qt kullanmayacak. MeeGo ilk defa bu kadar büyük bir güçle, mobil cihazların etrafını (netbook,IVI,smartphone,tablet..) saracakken Nokia’nın bu yaptığına küfür etmemek çok zor. Sonuçta Nokia, Dell gibi, HTC gibi sadece cihaz üreten uyduruk bir üreticilerden biri olacağı gibi, tüm geliştirme projelerinin fişini çekiyor ve FOSS desteğine son vererek baş düşmanlarından biri olan Microsoft ile anlaşıyor.

Tabii bu gelişmelerin tüm projeler için çok ağır sonuçları da var. Maemo muhtemelen bu gelişmeden pek etkilenmeyecek, zirâ Nokia zaten bu projeye N900 çıktıktan sonraki ilk birkaç ay dışında hiç bir yardım etmemişti, dolayısıyla Maemo için bugün ne yapılıyorsa özgür yazılım camiası tarafından yapılıyordu. Qt’nin ne olacağı çok havada kaldı, tüm IT dünyasını bir noktada birleştirebilecekken (Bilgisayarınızda, telefonunuzda, arabanızda aynı uygulamayı kullanabiliyorsunuz) artık bunun olamayacağı aşikar. Nokia’nın Qt’ye yatırım yapması için de bir sebep kalmadı zaten. Bu durumda, yanlış bilmiyorsam KDE’nin yasal olarak Qt’yi devralma hakkı var, Trolltech ile yapılmış anlaşması uyarınca. Ya da kodun son hali herhangi bir grup/kuruluş tarafından alınıp yeni bir Qt sürümü (fork) yapılabilir. Qt’nin bu durumda yaygınlık anlamında ciddi bir hasar alacağı kesin olsa da, masaüstü Qt için (KDE?) çok şey değişmeyebilir. Asıl bu işten etkilenen ise MeeGo olacak ki, henüz bir açıklama yapılmamasına rağmen MeeGo kullanıcıları arasında projenin öleceği korkusu başladı bile. Nokia, LF tarafından yürütülen MeeGo projesinin en büyük destekçisiydi ve artık MeeGo’yu “deneysel proje” olarak etiketleyip ayırdığı bütçede %50 kesintiye gidiyor, bu da adım adım projeden ayrılmasını çok büyük bir ihtimal yapıyor. Nokia, “deneysel” olan bir MeeGo cihazını bu sene piyasaya sürecek, ve tabii ki Maemo’ya yaptığı gibi satış/pazarlama bittiği anda -ki bu da ilk ay demek- tüm desteğini çekecek, ondan sonra bir başka MeeGo cihazının gelme ihtimali ise düşük.

Üzücü bir gündü, sonuçta Nokia geleceğini Microsoft’a emanet etti ve FOSS dünyasından kalıcı olarak ayrıldı. Arkasında ise Maemo,MeeGo ve Trolltech’den devraldığı Qt kaldı. Bu projelerin yollarına Nokia olmadan nasıl devam edeceklerini ise zaman gösterecek. Kişisel olarak, ilk cep telefonum 5110 ile son “telefon demeye 1000 şahit” cihazım N900 arasında bir sürü Nokia cihazı kullanmış biri olarak, bugünden itibaren “tercih edilmeyecek mobil markalar” sıralamasında benim için Apple ve Microsoft’tan sonra üçüncü sıraya yerleşti. En önemlisi ise, MeeGo’ya ne olacağı, bundan sonra GNU/Linux’un mobil cihazlarda tutunma imkanı kalıp kalmadığı ve biz Maemo’dan “özgür mobil cihaz” alışkanlığı olanların nereye gideceği. WebOS; GNU/Linux, Xorg gibi “gerçek Linux” bileşenleri içeriyor ancak çoğu kısmı (UI, framework vs.) kapalı, Android çoğunlukla açık ancak özgür çoğu bileşeni içermiyor, MeeGo’nun geleceği ise son derece bulanık. Sanırım hepimiz bir beş sene daha N900′den şaşmayacağız.

İlgili Yazılar:

• En çok kullandığım 10 UNIX Komutu
• Son 3 Gün..
• Blogum 3 yaşında!
• Trend Micro’yu Boykot edin!
• Eyleme katılın!

Geçen sene yayınladığım incelemeden, biraz da gözüme çarpan şeylerden gidelim isterseniz;

• N900 ilk çıktığında MMS atamıyordu. Nokia, Apple’ın çok aptalca bulduğum kararını desteklermişcesine Maemo’da MMS fonksiyonuna tamamen yer vermemişti. Derken bir Maemo Talk! üyesi kalkıp bayrağı Nokia’dan devraldı ve fMMS’i yarattı. fMMS N900′ün MMS atamama sorununa başta sadece bir yama gibi, ilerideyse tamamen entegre bir uygulama olarak çözüm getirdi ve bugün bir çok kullanıcı halen bu uygulamanın yardımıyla MMS alışverişi yapabiliyor. Nokia’ya gelirsek, halen bu opsiyonu resmi firmware’lerine eklemiş değil.
• N900 donanımsal olarak bir FM Radyo çipine sahipti ancak Nokia bunu görmezden gelircesine Maemo’ya bu fonksiyonu eklemedi. Evet, FM Radyo alıcısı olan ama bu çipi hiç bir şekilde kullanamayan bir cihaz olarak sürüldü piyasaya. Ancak daha birçok ülkede N900 satılmaya başlanmadan tahmin edin ne oldu; bir kullanıcı FM Radyo çipini farketti ve bu çipi kullanacak bir alıcı uygulaması yazdı, sonuçta ortaya gayet kaliteli çalışan bir FM radyo alıcısı çıktı. Nokia bu uygulamayı da asla kendisi üretmedi ve resmi olarak sunmadı.
• N900′ün dış kasasında çok bariz şekilde görebileceğiniz kızılötesi verici portu da Nokia tarafından cihaza konulan ama yazılımı asla üretilmeyen şeylerden biriydi. Ben incelemeyi yazdığımda Türkiye’de neredeyse hiçkimsenin N900′ü yoktu ve.. evet, Irreco adlı bir uygulama Nokia’nın sunmadığı bu hizmeti çoktan beri sunuyordu.
• N900′ün dahili bir FM Vericisi olmasına rağmen ve Nokia bu verici için gerekli yazılımı sunmasına rağmen frekans aralığı yasal sebeplerden ötürü kısıtlıydı. Bir Apple ürünü sahibi kendi cihazının Bluetooth aktarım servislerini bile değiştirmekte sorun yaşarken, Maemo kullanıcıları bu frekans aralığını çipin sunduğu tüm alana genişletmeyi başardılar.
• Nokia, her mantıklı donanım üreticisi gibi paranoyak davrandı ve N900′leri işlemcisinin desteklediği yüksek frekanslara rağmen, hata oranını düşürmek için 600Mhz ile sınırlandırdı. Topluluk desteğiyle oluşturulan yeni çekirdek imajlarıyla bugün N900′ler 1.15Ghz’a kadar overclock edilebiliyor ve en az 6-8 aydır bu yöntem kullanılmasına rağmen bu yüzden cihazına zarar verebilen hiç bir kullanıcı yok.
• Nokia’nın kendi yaptığı bazı tasarım adımlarının oldukça hatalı ve optimizasyona darbe vuran nitelikte olduğu farkedilince, bir grup kullanıcı Tracker’in (müzik/resimleri toplayan bileşen) ayar dosyalarını buldular, başka bazı kullanıcılar Swappolube gibi uygulamalarla Nokia’nın kullandığı swap mantıklarını değiştirerek cihazın bellek kullanımını düzenlediler. Bunlar Nokia tarafından muhtemelen asla atılmayacak adımlardı.
• Nokia, cihaz aslında desteklemesine rağmen N810′da sunduğu USB OTG desteğini yazılımsal olarak N900′den çıkardı. Bu destek sağlansaydı N900′lere diğer USB aygıtlar doğrudan bağlanabileceklerdi, mesela  bir klavye, bir flash bellek, mouse, cd yazıcı hatta USB arabiriminden çalışan adaptörlü herhangi bir şeyi bağlamak mümkün olacaktı ki bu da N900′ü tam anlamıyla taşınabilir bilgisayar yapacaktı. Bugün USB OTG, topluluğun desteğiyle deneysel anlamda mümkün ve en azından flash bellekler destekleniyor, klavye ve cd yazıcı uyumları da çok daha deneysel şekillerde var.  Bu proje tamamlandığında, N900′ün yapabileceği ama yapmadığı bir mükemmel fonksiyon daha kazanılmış olacak.
• İlk N900′ün neredeyse hiç düzgün oyunu yoktu. Birkaç çok bilinen ve mobil bir cihazda eğlenceli olmayan (OpenArena güzeldir. El kadar ekranda mousesuz oynanan OA güzel değildir.) oyunun dışında, bir grup emulator vardı ve N900′ün tüm oyun desteği buydu. Nokia tarafından yayınlanan teknoloji demosu Bounce (ve ilginçtir, neredeyse tüm cihazlarına resmi olarak birkaç oyun koyan Nokia, Maemoseverlerin oyun sevmeyeceğini düşündü.) sayesinde GPU’nun gücü görülebiliyordu ama eldeki sonuç Nintendo oyunlarından fazlası değildi. (Nintendo oyunları harikadır, o ayrı) Geçen 1 yılda N900 için bazı oldukça eğlenceli ticari oyun çıktı. Ancak oyuncular bu oyunları iPhone veya Android ile kıyasladıklarında sinirlerine hakim olamıyorlardı. Geçtiğimiz günlerde javispedro adlı bir Maemo Talk! kullanıcısı, Palm Pre oyunlarını (Gameloft,EA gibi büyük firmalar mevcut) N900′de harika çalıştırmanın bir yolunu buldu ve pek çok oyun bu sayede artık oynanabiliyor. Bu hem bir standartizasyon başarısı -değineceğim- hem de bir OSS başarısıydı.
• Yasal olmadığı için bir çok WiFi destekli bilgisayar aygıtına bile eklenmeyen Aircrack (WiFi ağı kırıcı) desteğ, N900′de uzun süredir var. Yine Metasploit gibi “gri şapkalı” uygulamalar, PS3 kırıcısı gibi korsan destekçisi uygulamalar da N900′de olan ve rakiplerinde olması pek mümkün görünmeyen şeyler arasında. OSS olmasaydı bunlar asla olamayacaktı.
• Apple  gibi rakiplerin aksine Maemo depoları, Maemo topluluğu tarafından denetlendi ve buradan yasal sebepler dışında tek bir paket bile çıkarılmadı. Nokia’nın yazılımları için üretilen onlarca alternatif bugün halen bu depolardan indiriliyor. Bunlar arasında MicroB tarayıcı yerine -yine standartizasyon- Firefox, bir çok müzik oynatıcı, Nokia’nın Maps uygulamasından çok daha iyi olan Sygic gibi ticari yazılımlar da var. Bunlardan bazıları Nokia’nın ticari stratejileri için pek hoş olmasa bile bunlar depolardan çıkarılmadı. Bugün “N8′in tarayıcısı neden Maemo’nun Firefox’u gibi olamıyor?” dendiğinde Nokia, Maemo tarayıcısını bozmak yerine N8′inkini geliştireceğine söz veriyorsa bunda açık bir deponun büyük etkisi vardır.
• Nokia, N900′ü asla Türkiye gibi pazarlar için düşünmedi, buralarda reklamını yapmadı ve bu dillere çevirmedi. Bugün N900′ün gerek sanal klavyesi gerek tüm arayüzü istediğiniz hemen her dile çevirilebiliyor. Hatta bu konuda, benim yapmış olduğum Turkish Localization paketi Extras deposunda yayınlanan ilk örnek oldu. Bu geliştirmeler Nokia tarafından yapılsa bile bu kadar iyi yapılamayabilirdi. (Symbian Türkçesi çok da iyi bir dil sayılmaz) Yine Nokia bu pazarlara destek sunmazken, bugün MeeGo Türkiye, MeeGo Swedish gibi siteler işlek forumlara ve destek ağlarına sahipler. N900 ilk çıktığında, blogumda yayınladığım bir yazı ve N900′e dair bir kaç haber yazısı dışında Türkçe dilde hiçbir şey olmadığını düşünürsek, bu gelişmeler hiç fena sayılmaz.

Bunlar iyileşirken, birkaç şey ise 1 yılda hiçbir anlamda gelişmedi, biraz da bunlardan bahsedelim mesela:

• N900′ün müzik oynatıcısı ilk halinde kuyruk oluşturma, görselleme, düzgün koleksiyonlar yaratma, Last.fm gibi bir çok önemli özellikten yoksundu. Bugün bunların hiç biri halen eklenebilmiş değil.
• N900, Skype üzerinden arama yapmaya izin veren ilk cihaz. Ancak GSM üzerinden 3G Video Araması mümkün değil ve bu halen eklenmedi.
• N900, hazırda Flash 9 ile geliyor. Flash 10.1 aslında gayet yapılabilir olmasına rağmen asla yapılmadı.

Tabii Nokia da bu dönemde bazı iyileştirmeler yaptı; Cihaz için Ovi desteğini (ilk N900 Ovi hizmetlerinin neredeyse hiçbirinden faydalanamıyordu ve Mağaza kısmı bile Çok Yakında mesajıyla kapalıydı) genişletti, hackerlara daha geniş alan sunmak için U-Boot desteğini getirdi (PR1.3 ile), USSD kodlarının (kontör sorma gibi işlemler için kullandığımız kısa kodlar) desteklenmesi ve tonla hatanın düzeltilmesi ve optimizasyonun yapılmasını sağladı. Ancak burada ilginç olan bir şey var, hızlı düşünen arkadaşlar çoktan bu saydıklarımı üstteki listeyle kıyaslamışlardır. Nokia, N900 için yaptığı hemen her şeyde tam bir klasik “cihaz üreticisi” gibi davrandı ve reklamını yaptığı şeylerin dışında neredeyse hiç bir yeni fonksiyonu sunmadı, sadece iyileştirmeler yaptı, buna karşılık kullanıcılar kendi aralarında dayanışarak Maemo’nun ilk gününü kimsenin özlemeyeceği bir gün haline getirdiler. Bugün Nokia N900′ü bu revize edilmiş fonksiyonlar ile ve tamamen yeni bir UI ile N901 olarak satsa, takip etmeyen bir çok müşteriyi kolayca ikna edebilir. Nokia, geliştiricilere alan sağlamak için en son PR1.3 güncellemesinde üzerinde çalıştığı son sürüm Qt’yi N900′e tamamen entegre etti. Qt sayesinde geliştiriciler, MeeGo veya Symbian için sağladıkları, hatta masaüstü KDE için sağladıkları uygulamaları kolayca port edebilecekler, Qt’nin daha uzun yıllar Nokia’ya hizmet edeceği düşünülürse N900 de daha uzun yıllar bu işin ekmeğini yiyecek gibi görünüyor.

Burada amacım Nokia’yı yermek gibi düşündüyseniz yanlış anladınız. Nokia, en doğrusu yaptı. Gerekli tüm araçları topluluğa sağladı ve  yoldan çekildi, depoları ve tüm iç yönetim mekanizmalarını topluluğa devretti. Hatta öyle bir noktaya gelindi ki Nokia’nın kendi resmi forumu değil Maemo.org forumu bu cihazın forumu oldu, Nokia’nın kendi yazılım kaynakları Maemo.org depolarının yanında komik bir zerre olarak kaldı. Nokia’nın N900 için binlerce dolar ve işgücü ayırarak yapabileceği işler “kendiliğinden” yapıldı. Daha önemlisi bugün N900 ve Maemo platformunun geçen bir yıl içinde “future-proof” hale geldiğine şahit olduk. N900 çok az bilinen ve kullanılan bir cihaz olmasına rağmen Maemo.org ‘da neredeyse her gün ilginç bir şeyler görebiliyoruz, hatta daha geleceğe, bir ya da iki sene sonraya bile dayanması için NITdroid, MeeGo gibi projeler N900′e port ediliyor ve yakın gelecekte bu alternatif sistemlerin Fremantle sürümünün yerini alması çok da hayal sayılmaz. Bundan bir yıl önce N900 almış bir son kullanıcı gelecekte bunların olabileceğini asla öngöremezdi. Maemo forumunun onlarca elindeki cihaza anlam verememiş kullanıcıyla dolduğunu halen hatırlıyorum da, bugünlere gelinebileceğini kestirmek için bazı şeyleri hazmetmiş, iyi anlamış olmak gerekiyor.

Maemo’nun bu saydığım başarıları ve bazı ufak başarısızlıklarının altında ise tamamen Açık Kaynak Yazılım ve Standartizasyon yatıyor. Bu kazanımların hepsi (N900 sahipleri bunların olmadığını bir hayal etsinler) açık kaynak yazılım sayesinde oldu. Tabii hepsi doğrudan bu şekilde oldu diyemeyiz, daha çok şöyle; Nokia, Maemo’nun iplerini elinden bıraktığı kadar topluluğu ipleri eline almaya teşvik etti. Öyle ki, Nokia Maemo’nun ilk döneminde oyun üreticilerini Maemo’ya sürüm çıkartmaya zorlamaya çalışırken, bugün topluluğun neredeyse her alanda etkin olduğunu ve Nokia’yı üretim ve denetleme konularında bütün bütün dışarı atmakta olduğunu görüyoruz. Yine ilk dönemlerde Nokia yazılımcıları kendisi teşvik ederken, şimdi Maemo topluluğu kendi arasında topladığı parayla yarışmalar düzenliyor, sunumlar yapıyor.  Öyle ki, Nokia’nın bir PR1.4 yapacağı kesin olarak bilinmese de şimdiden kurulmuş bir Community SSU (Topluluk Deposu) var ve burada N900 için yeni yamalar, iyileştirmeler ve fonksiyonlar geliştiriliyor, yazılımlar Maemo.org depolarında, destek Maemo Talk! ‘da. Kullanıcılar işin pazarlama kısmında bile önemli roller oynadılar; YouTube kanalları açıldı, haftalık Maemo bültenleri oluşturuldu. Nokia bu yolu kolaylaştırmak adına Maemo’yu tamamen standartlara uygun tasarladı; Maemo Xorg kullanan, GTK/Qt’den yararlanabilen, Linux çekirdekli, yani aslında tam anlamıyla gerçek bir masaüstü Linux’dan işlemci mimarisi dışında bir farkı bulunmayan bir platform olarak tasarlandı. Bu sayede bağımsız geliştiriciler yüzlerce saatlik yorucu tersine mühendislik projeleriyle boğuşmak yerine Linux’taki bir uygulamayı alıp, Scratchbox’da 10 dakikada ARM işlemci için derleyip, paketleyip N900′de kullandılar. Nereden biliyorum, çünkü ben bunu N900′ümü aldığımdan beri yapıyorum. Yine Palm oyunlarının bu kadar kolay port edilebilmesi gibi harika olayların arkasında bu müthiş standartizasyon var. Bu yüzden aynı şeyi bir iPhone’da yapamıyoruz veya iPhone oyunlarını alamıyoruz, bu yüzden N900′e Android kuruyoruz ama Symbian kuramıyoruz, çünkü standartlara uymayan mobil sistemlerin aksine, Linux tabanlı projeler ne kadar iyi standartize edilirse o kadar birbirleriyle uyumlu çalışıp alışveriş yapabiliyorlar. Geliştiriciler Symbian’ı öğrenmek için saatlerini harcamak yerine hep bildikleri Python gibi,  C gibi dillerde yazdıkları uygulamaların arayüzlerini Qt üzerinde tasarlayıp, masaüstünde çalışıyorsa N900′de niye çalışmasın diye yükleyip başarılı olabiliyorlar ve bu da onları daha fazlasını yapmaya teşvik ediyor.

Yine Maemo’nun geliştiremediği şeylere baktığımızda hep kapalı kaynağı görüyoruz; bu yazılımlar bundan tam bir yıl önce neredeyseler oradalar.  Taş üstüne taş koyulmadan ve muhtemelen asla taş koyulmayacak bir şekilde orada, öylece yatıyorlar ve kimse bunları geliştirmiyor. Bugün N900 için Flash 10.1 aslında Texas Instruments tarafından çoktan derlendi, ancak Adobe lisansı yüzünden paylaşılamıyor. 3G Video Araması asla eklenemiyor çünkü GSM modülünün kodları hep kapalı. Yine taş üstüne taş koyulmayan müzik oynatıcının bir satır kodunu bile Nokia devlet sırrı gibi saklıyor. Nokia’nın operatörlerin tepkisini çekecek şekilde Skype’ye izin vererek büyük bir risk alması şaşırtıcı değil, zira o yapmasaydı topluluk bunu yapacaktı. N900 ve Maemo adına halen geliştirilememiş ne varsa arkasında Nokia’nın lisanslı kodları vardır diyebilirim.

Engadget’in, aslında oldukça iPhone-sever olmalarına rağmen, N900′ün yapabileceklerinin bir sınırı olmadığından nasıl hayretle bahsettiğini gördüyseniz, işte bu özgür yazılımın başarısıdır. Elbette sadece özgür yazılımın değil, düzgün bir komünitenin, standartlara uyan bir dağıtımın ve harcanan sonsuz saatlerin bunda etkisi yadsınamaz, ancak bunlar yine özgür yazılım sayesinde geliyor. En basit şekliyle, N900, aynı fonksiyonlara sahip bir Symbian cihaz olsaydı kimse bu işleri yapmak için  zahmet etmez, bu yazıyı bile okumuyor olurdunuz. İnsanlar yaptıkları şeyi hem kendileri hem insanlığa hediye etmekten, birbirleriyle fikir alışverişi içinde olmaktan, teşekkür ve şımartıcı sözler duymaktan o kadar hoşlandılar ki bu işleri para verseniz yapmayacak insanlar halen bu projelerde saatlerce kafa patlatıyorlar. Dışarıdan bakanlar, “Bu insanların sorunu ne?” ya da “Neden Nokia bunu kendisi yapamıyor?” derken daha önemli bir noktayı atlıyorlar: “Nasıl olur da mobil dünyanın en küçük komünitelerinden biri yine aynı dünyanın şimdiye kadar göremediği gelişmeleri yapmış olabilir?”

Peki işe hep kullanıcı açısından bakıyoruz ve herşey süper, Nokia sizce bundan memnun olmuyor mu? Nokia’nın tanımını unutmayın o zaman; Nokia, bir mobil cihaz üreticisidir. Nokia her zaman donanım ağırlıklıydı ve her zaman yazılıma verdiği önem ve yazılım için çalıştırdığı kadro donanıma oranla vasat kaldı. Nokia bugün dünyanın en büyük mobil cihaz üreticisi ve aldığı tüm darbelere rağmen bu bayrağı kaptıracak gibi değil. Ancak bir yandan devir değişiyor da. Apple, son kullanıcıyı etkileyen iPhone’uyla, Google, Android cihazlarıyla, RIM Blackberry ile,  Palm, WebOS ile her yandan akıllı telefon segmentini işgale hazırlanıyor. Nokia ise kendi imkanlarıyla müthiş bir zorluk yaşayacağı yazılım işine bulaşmak yerine,  bu işi tamamen açık kaynak yaparak ağırlığı paylaşmayı tercih ediyor. Maemo’da ağırlığın bir kısmını kullanıcıyla paylaşırken, MeeGo ise açık kaynak tarihinde bir başka önemli adım olarak ÇOK daha açık bileşenlerle gelecek ve Nokia bu sefer ağırlığı üçüncü parti üreticilerle paylaşacak. Son kullanıcı ekranda hep harika uygulamalar, yeni fonksiyonlar  ve ilginç şeyler görürken, tamamen kapalı ekosistemleri olan iOS gibi işletim sistemleri ise bununla rekabet etmek için harcayacakları tüm efor ve maddi imkanı kendi kasalarından çıkaracaklar.  Sonuç olarak Nokia, aslında çok da bulaşmak istemediği yazılım işine yine çok da bulaşmış olmayacak, ama elinde yazılımsal açıdan çok çok daha iyi ürünler olacak. Cross-platform desteği için Qt artık neredeyse tamamen hazır. Nokia, MeeGo’sunu şimdiden mobil cihazlar,netbook,araç sistemi gibi ürünlere paylaştırıyor bile ve bizim tanıdığımız Nokia, MeeGo’yu buzdolabınıza bile koymadan bu işten vazgeçmeyecektir.  Yakın gelecekte, birbiriyle tamamen etkileşimli ama tamamen farklı cihazlar görebileceğiz, bir netbook uygulaması mobil cihazda, araç sistemi uygulaması televizyonda çalışacak ve bunu MeeGo ile, Qt ile yapacak. Buna inanmak çok güç geliyorsa, açık kaynağın bugün N900 ile masaüstü Linux gibi iki alakasız şey arasına nasıl bir köprü kurduğuna dikkat edin. N900′ünüzde kullandığınız bir çok uygulamayı masaüstü Linux’lar da kullanıyor ve daha fazlasını kullanabilmek için tek engel işlem gücü.

OSS yazılım, Maemo’ya çok şey kazandırdı ve bize, biraz risk almanın hem kullanıcı hem üretici için ne kadar büyük getirileri olabileceğini gösterdi. Nokia bu başarıdan o kadar memnun oldu ki şimdiden tüm yüksek teknoloji cihazlarını MeeGo’ya geçirmeye hazırlanırken eski kapalı kodlu Symbian’ı orta düzeye ittiriyor ve onun kodlarını da açmak için çalışıyor. Google, Android ile, Palm WebOS ile açık kaynağa yatırım yapıyorlar. Android her ne kadar bu işi tam hakkıyla yapamıyorsa da kendini geliştiriyor. Nokia zaten bu akımın artık tam ortasında duruyor, işler böyle giderse yakında açık kaynağın tüm mobil cihazlar için vazgeçilmez olacağını öngörebiliriz. Yine MeeGo’nun diğer cihazlara sıçrama çalışmaları başarılı olursa bir çok alanda Linux tabanlı açık kaynak sistemler kullanacağız demek oluyor, kim bilir, belki de tüm bu değişimler en sonunda masaüstü Linux’un pazar payını da etkileyecektir. Ubuntu gibi projeler her ne kadar her sürümüyle mükemmelleşiyorsa da Linux’un asla tam anlamıyla başarılı olamadığı Oyunlar, Kolay Kullanım, Donanım Desteği ve Pazarlama alanlarında mobil Linux’lar çok daha iyi bir iş çıkarıyor gibi görünüyor. Mobil Linux’lar şimdiden donanım desteği konusunda iyi durumdalar, pazarlama için arkalarında Google,Nokia,Intel gibi devler, Oyunlar için arkalarında mobil oyun piyasasını domine eden Gameloft,EA gibi isimler var. Android bugün hali hazırda oldukça kolay kullanımlı iken, kullanımı normal bir mobil cihaza göre zor olan Maemo’nun da MeeGo ile daha kolay bir arayüze geçmeye hazırlandığını görüyoruz.  Önümüzdeki 3-4 yılın hem açık kaynak hem mobil dünya için izlemeye değer olacağı bir gerçek.

İlgili Yazılar:

• 3+2 Yıl’da gelecek Yenilenme? Güldürme Beni Telekom!
• Kubuntu 8.10 (Intrepid Ibex) da bizi neler bekliyor?
• Hrant Dink – Son 1 yılda
• KDE4.2 Masaüstüm
• 1 Mayıs

SE MBW-150, basitçe, üzerinde ufak bir ekranı bulunan oldukça hoş bir analog saat diyebiliriz, elbette bu ekranı sayesinde aynı zamanda dijital bir saat de. Bluetooth üzerinden başka cihazlara bağlanıp, epey bir iş görebiliyor, ayrıntılarına birazdan gireceğim. Bu başka cihazlar arasında; Sony Ericsson telefonlar, Maemo, Android, Windows Mobile, Blackberry, PalmOS, Windows ve Linux kurulu bilgisayarlar da var, Symbian üzerinde de “ite kaka” çalışabildiği söyleniyor ancak OpenWatch yok Symbian için. iPhone sürümü ise şimdilik “düşünülüyor”muş ancak net bir sonuç yok.  MBW serisi, 150 olan erkekler, 200 olan bayanlar için. MBW-200′lerin teknik anlamda 150 ile bir farkı yok ancak çözünürlükleri daha düşük. MBW-150′ler de kendi aralarında 3 farkı editiona sahipler.

Bunlar da fiyat sırasıyla; Executive Edition, Music Edition, Classic Edition. Benim aldığım Executive Edition olduğundan bunu inceleyeceğim. Bunlar için sırasıyla Ciddi saat, Genç saati ve Dede saati (eheh) diyebiliriz. Executive’in Music’den farkı kayış kısmının metalik olması, rengi ve görünümü de Music Edition’a göre çok daha iyi görünüyor. Yine burada tabii ki zevkler ve renkler faktörü var. Executive Edition’un kayış kilidi “oturtmalı” şekilde ve herhangi bir biçimde kazara çıkmıyor. Ayrıca dış yüzü tamamen paslanmaz çelik. Executive Edition’u Amazon.co.uk ‘dan 90 pounda (210 TL) ve artı 20 pound kargoya, 1.5 haftada alabildim. Amazon.co.uk deneyimimi ayrı bir yazıda zaten yazacağım, belki siz bunları okurken ben onu çoktan yazmışımdır bile.

MBW-150′nin bazı özelliklerine bir özet geçersek, OpenWatch ile eşleştirdiğimiz bir MBW-150 şunları yapabiliyor:

• Mobil cihazla saat senkronizasyonu
• Dijital saat/tarih gösterme
• 30 metreye kadar suya dayanıklı
• Titreşimli uyarıya sahip
• SMS bilgilendirmesi ve SMSleri ekranda gösterme
• IM bilgilendirmesi ve mesajları ekranda  gösterme
• Aramaları gösterme (numara veya isim)
• Arama reddetme
• Medya oynatıcıyı kontrol etme (dur/başla,geri/ileri, ses kapat/aç)
• Medya bilgileri gösterme (sanatçı/eser)
• Okunmamış SMS/IM sayısı, Batarya bilgileri
• Cihazla bağlantı kopunca titreşimli uyarı. (Hırsız alarmı)
• Değiştirilebilir bilgi ekranları
• API

Aklıma gelenler (ve OW sitesinden kopya çektiklerim) bunlar. Buradaki en önemli şey elbette API. MBW-150, bilgileri aldığı yazılıma bağımlı çalıştığından onu her amaca hizmet ettirebilirsiniz. Biraz Python bilgisiyle ekranda tamamen istediğiniz şeyleri gösterebilir, farklı uygulamalar tasarlayabilir, bunları paylaşabilirsiniz de. Mesela OpenWatch’in Windows Mobile muadili olan smartwatchm ‘de GPS koordinat verici gibi ilginç “eklentiler” mevcut. API desteği sayesinde hayal edebileceğiniz bir çok şey MBW-150 için hazırlanabilir. Yani bir tür “hacker oyuncağı” diyebiliriz aslında. MBW-150′nin arama/sms gösterme özelliği, N900′deki “müzik değiştirmek için mantıklı bir yol olmaması” ve hırsız alarmı özellikleri benim en çok ilgimi çekenler oldu, gerçekten ihtiyacım vardı bunlara.

MBW-150′mizi aldık ve kutu elimizde: İlk farkedeceğimiz şey kutunun oldukça hoş olması. Siyah ağırlıklı bir tasarımı var ve ön yüzde saatin bir resmini, arka yüzde ise genel anlamda özelliklerinin olduğu bir çok dilde bir listeyi bulabiliyoruz. Kutu tasarımını ben Nokia N96 (ve muhtemelen diğer Nxx’ler de benzerdir) kutusuna oldukça benzettim. Bu karton kutuyu kaldırdığımızda, 2 parçalı kutucuklar, bir kullanım kılavuzu (hemde Türkçe) ve bir adet büyük Sony Ericsson yazan yine hoş tasarımlı bir kutu buluyoruz. Maddelerden pek anlamadığımdan ayrımını yapamayacağım ancak sanırım plastik bir kutu bu. Birine hediye vermek isterseniz (birine 90 poundluk bir hediye vermek istiyorsanız, bana da bir hediye gönderin. =P ) bu kutu sizi yarı yolda bırakmayacaktır. Dıştaki iki kutucuğun içinde şarj aletinin iki parçası bulunuyor. bu parçaları birleştirerek şarj aletini hazırlıyorsunuz, zaten Türkiye prizleriyle de uyumlu. Bunlar dışında kutudan bir şey çıkmıyor. İçteki afilli kutuda ise tabii ki saatimiz, sıkması çok zevkli bir siyah yastığa sarılı halde duruyor.

MBW-150′yi ilk kez elimize alıyoruz: Saatin üzerinde 3 solda ve 3 sağda tuş var. Soldaki 3 tuş medya oynatıcıdaki dur/başla, ileri/geri fonksiyonlarını sağlıyor. Sağda ise iki tuş ve analog saatin kurma kolu mevcut, bu iki tuştan alttaki menüler arasında gezinmeyi, üstteki seçim yapmayı ve bilgi ekranları arasında gezinmeyi sağlıyor.  Saat ilk geldiği haliyle güreşçi bileği için dizayn edilmiş gibi. kolunuza takıp, kilitleyip, kilitli şekilde elinizden çıkarabilirsiniz, o kadar geniş. Tabii herhangi bir saatçiye gidip birkaç lira karşılığında kayış kısmından birkaç birim eksilttirebilir, sorunsuzca oturmasını sağlayabilirsiniz. Executive Edition’daki çelik tasarım ve haliyle gri renk oldukça hoş ve ışık vurunca daha da güzel görünüyor.  Kayış kilidi  üst üste 3 parçayı oturtarak yapılıyor ve dışarıdan kilitmiş gibi durmuyor, üzerindeki tuşuna bastırarak kilidi açabiliyoruz. Saat 182 gram çekiyor, Music ve Classic Editionlar tabii ki daha hafifler. Saatin camının “özel çizilmeye dayanıklı cam” olduğu iddiası var kutusunda ancak ne kadar dayanıklıdır onu zaman gösterebilir ancak.  Bilgi ekranının aydınlatması şaşırtıcı derecede iyi ve takibi kolay, parlaklık ve kalitesi gerçekten iyi ayarlanmış, aydınlık ortamlarda bile ekranı görmekte sorun yaşamıyoruz. Bunların dışında saatin alt kısmında minik bir soket var, buraya şarj aparatını oturtarak şarj ediyoruz. Saatin kullanımı oldukça rahat diyebilirim, dışarıdan uzaylı teknolojisi gibi görünmemesi ve acayip görünmeden ihtiyacınız olan işlevleri yapabilmeniz artı puan sağlıyor. Tabii “ben nerdim diye bağırsın” istiyorsanız tam olarak iş görmeyebilir. Tuşların basımı kolay ancak medya tuşları biraz daha ergonomik yapılabilirmiş. Analog saatte bir eksiklik sayar mısınız bilemiyorum ancak saniye belirten bir ok yok. Ben bunu bir avantaj olarak gördüm, zira sinir bozucu oluyor onlar. Özetle diyebilirim ki bir kez kolunuza oturttuktan sonra bir rahatsızlık yaşamayacaksınız ve 90 pounda alabileceğiniz bir çok saatten de iyi gözükecek.

Donanımsal özellikler kısaca böyle. Gelelim kullanıma, yani yazılımsal kısma. MBW-150′nin alttaki tuşuyla açabileceğimiz kayan menü sayesinde eşleştirme ve uyarıları ayarlayabiliyor, bluetooth’u açıp kapatabiliyoruz. Bağlantı yokken herhangi bir medya tuşuna dokunmak bağlantı kurulmasını sağlıyor. Üst tuş ise bilgi ekranlarını açıyor. İlk iki bilgi ekranı saatin kendi ekranıyken, üçüncü ekran telefon tarafından yazdırılıyor. İlk ekranda tarihi, ikinci ekranda BT durumu ve dijital saati, üçüncü ekranda ise telefondan gelen verileri -çalan müzik, batarya vs. bilgiler- görebiliyoruz. Burada iki önemli eksiklik var, birincisi ekranların yerini değiştiremiyoruz. İkinci ve daha önemlisi ekranları “sürekli açık” moda alamıyoruz, mesela sürekli dijital saati göster diyemiyoruz. SMS/Arama geldiği durumlarda bir ikon ve  titreşimle uyarılıyor, kişi eğer rehberimizde kayıtlıysa ismini, değilse numarasını görüyoruz.  Üçüncü ekranın herhangi bir veriyi gösterebilmesi en önemli özelliği, bu sayede cihazımızdaki herhangi bir şeyi burada gösterebiliyoruz ve tamamen kişiselleştirilebilir oluyor. MBW-150 dünyanın kullanımı en kolay saati sayılmaz ancak kılavuzu -zaten olsa olsa 5 sayfa kadar- bir kez okursanız 5 dakika içinde alışacaksınız.

Biraz da içimizdeki hackeri heyecanlandıralım, geliştiriciler API’yi kullanarak ve AT komutları sayesinde kendi OpenWatch’larını bile yazarak uygulamalar üretebiliyorlar. Mesela RSS okuyucu, GPS, Kopya çektirici, Hava durumu, Wi-Fi Monitörü, Adım sayıcı gibi şeyleri entegre edebilirsiniz, bu saydıklarımın bazılarının Windows Mobile için eklentileri bile yapılmış, Maemo üzerinde de kolayca yapılabilirler. Python üzerinde biraz bilgiyle ufacık bir alete oldukça iş yaptırmanız mümkün. Yine butonları cihaza fake buton olarak tanıtabilir, böylece onları birer tuşmuş gibi uygulamalara atayabilirsiniz. DBUS çağrılarını saate atayıp, buradan istediğinizi açıp kapayabilir, uzaktan yönetim yapabilirsiniz.

Son olarak da, genel hissiyattan, kullanıcı deneyiminden bahsedeyim: MBW-150 oldukça kullanışlı bir saat, görsel olarak yeterince iyi olmasının yanında, N900 için mantıklı bir medya kontrolcüsü görevi üstlenebiliyor ve hırsız alarmı sağlıyor. Aramaları/SMSleri buradan görebilmek meşgul bir günde gerçekten çok pratik, cebinizdeki ya da odanın bir köşesindeki telefona koşmadan önce kimin aradığını bilebilmek çok güzel, üstelik geleneksel sesli uyarılara olan ihtiyacınızı da sıfıra indiriyor diyebilirim, kolunuzda bir şeyler zangır zangır titrerken N900′ü sessizden çıkarmanıza da pek gerek yok.  Gün içinde bir çok kez hayatınızı kolaylaştırabiliyor ve sonuçta sadece bir saat olmasına rağmen. Saatinize bakarak bu kadar iş yapabilmenin hissi tabii ki enfes oluyor.

Sonuç olarak, MBW-150 hem bir saat hem bir bluetooth cihazı olarak verilen paranın karşılığını ödüyor, tamamen geliştirilmeye açık -ben şimdiden bir kaç şey düşünüyorum aslında.. :)-, pratik ve etkili. İncelemenin daha stabil olması açısından eksi yanlar da yazmak istiyorum ancak çok da bir eksiğini görmedim, yapacağını söylediği işlevleri yapıyor. Belki biraz daha kişiselleştirilebilir fonksiyonlar ve daha büyük bir ekran yapılabilirmiş diyorum. Sunduğu özelliklere ihtiyacınız olup olmadığı ise sonuçta size kalmış bir şey, kendi açımdan konuşursam, E-Ink bir saate sırf hoş göründüğü için buna yakın bir miktarda ödeme yapacakken, bu fiyata istediğim bir çok işi yaptırabildiğim bir ürün almaktan memnun kaldım. Performansa oranla fiyatı, fonksiyoncu bir adamın bakış açısından elbette ki çok iyi, kesinlikle alın da diyemiyorum ancak, sonuçta bu bir lüks ürün ve fiyatı da bazı ailelerin bir aylık mutfak masrafına denk düşüyor. Ancak düz mantıkla, Nokia N900′e 1000+ TL verebilen biri için MBW-150 pahalı gelmeyecektir. Saatle ilgili kafanıza takılan bir şeyler varsa sormaktan çekinmeyin, sonuçta hepimiz “kurcukluyoruz”

İlgili Yazılar:

• Akıllı Kol Saatleri
• Amazon.co.uk ‘dan Alışveriş Yapmak
• Oyungezer Temmuz Sayısı, Süper!
• Blogum 3 yaşında!
• Enemies of Turkey

Şimdilik sitede Haberler, Dökümanlar, Paketler, kullanıcıların iletişimi için Forumlar ve kullanıcıların kendi içeriklerini paylaşabilecekleri bir Blog Gezegeni ve bir Twitter Gezegeni var. Ihtiyaca göre Wiki, IRC kanalı, Q/A Servisi ve Depo da eklenebilir ancak şimdilik bunlara ihtiyaç olacağını veya kullanılacağını düşünmediğimden eklemiyorum. Eksik gördüğünüz, eklenmesini/değiştirilmesini istediğiniz şeyleri bana bildirmeniz çok yardımcı olacaktır.

Bu gelişmeyle  beraber, blogumdaki Maemo yazılarının altına Maemo soruları yöneltilmemesini de rica ediyorum. Elbette yazıyla alakalı konularda yorum yazabilirsiniz ancak Türkçe paketi altına “Kamerayı kullanamıyorum” gibi yorumların sayısı gittikçe artıyor ve tek başıma bunlara cevap vermemin, verebilsem bile düzgün bir şekilde sıralamanın yolu yok, bunun yerine MeeGo Türkiye’yi kullanabilirsiniz.

Web adresi: http://www.meegoturkiye.org

İlgili Yazılar:

• Projeler
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• Çalışma Alanım
• SUDO: Aylık Ubuntu E-Dergisi

• MeeGo sadece mobil cihazlarda değil, televizyonlar, netbooklar ve gömülü sistemlerde de çalışabilecek. Nokia ve Intel, MeeGo’nun her alanda kullanılabilmesini istiyor. Bu da demek ki, internet tabletinizle televizyonunuz aynı işletim sistemi üzerinde çalışabilecek ve aynı uygulamaları paylaşabilecek.
• Maemo’nun aksine, MeeGo sadece Nokia tarafından değil Intel ve The Linux Foundation tarafından desteklenecek. Arkasında bir büyük şirket ve bir vakıf olan projenin önem verildiğinde başarısız olması pek mümkün değil.
• MeeGo, Maemo gibi DEB değil RPM kullanacak, yani Debian çizgisinden çıkıp Fedora-tarzı anlayışı kabul edecek. Debian’dan gayet memnunken ve Ubuntu ile ana akım dağıtım tabanı halini almışken Fedora yolunun seçilmesinin sebebi belirsiz.
• MeeGo hem ARM hem X86 işlemcilerde çalışabilecek. Ancak gelecekte Intel’in baskısıyla sadece X86 platformuna dönülmesi de şaşırtıcı olmaz.
• MeeGo, Maemo’nun aksine geniş bir yelpazede ve farklı işlemci arabirimlerinde çalışabildiğinden ticari yazılım sektörünün ilgisini çok daha fazla çekecek. Maemo 6 Harmattan ile gelecek DRM fonksiyonu sayesinde üreticiler yazılımlarını sorun yaşamadan pazarlayabilecekler.
• MeeGo, Maemo gibi herhangi bir kapalı uygulama barındırmayacak, sürücülerine kadar her şeyiyle %100 açık kaynak olarak geliştirilecek ve sunulacak.

MeeGo ile Nokia, GNU/Linux tabanlı ürünlerini ilk kez orta ve düşük seviye kullanıcıyla buluşturabilecek. Maemo’da ve masaüstü GNU/Linux’lardaki bir çok projeden yine yararlanılacak, MeeGo’da Qt desteği bulunmama ihtimali ise %0. Bu gelişme hali hazırda N900 kullanıcıları için hem sevindirici hem de üzücü. Nokia, Maemo 6 veya MeeGo’nun N900′e gelebileceğiyle ilgili herhangi bir açıklama yapmamakta ısrarcı ve %60 ihtimalle MeeGo, N900 için gelmeyecek. Tabandan başlayarak ciddi inşa farkları olduğundan MeeGo ile Maemo çok da uyumlu da olamayacak. Eğer Nokia N900 için Maemo 6 veya MeeGo duyurulmazsa, şu yollardan biri mümkün olabilir:

• Mer adı verilen bir proje N810 dahil bir çok tableti kapsayacak bir işletim sistemi üzerinde çalışıyor. N900 kullanıcıları Maemo bir kenara atılırsa bu işletim sistemini kullanabilir.
• Google Android işletim sisteminin N900′e portlanmasına çalışılıyor. Eğer bu proje başarılı olabilirse N900′ün ömrü yıllarca uzayabilecek.
• Bugün halen N810 için Maemo 5 gibi projeler mevcut. Bir gönüllü projesiyle M6 ve MeeGo’daki paketler N900 için uyumlu hale getirilebilir.
• Şimdiden Debian LXDE kurmak gibi fırsatlar mümkün. N900 kullanıcıları cihazın gücünü hesaba katmak şartıyla masaüstü dağıtımları deneyebilecek.
• En kötü ihtimal gerçekleşir ve N900 için hiç bir yeni OS projesi kullanılamazsa bile, MeeGo ve M6′da kullanılan Qt, N900 üzerinde destekleniyor. Bu da, bu platformlar için çıkan uygulamaların kolayca N900 ve Maemo 5”e de port edilebileceğini gösteriyor.

Nokia henüz MeeGo için çok fazla  duyuruda bulunmadı, UI’sinin neye benzeyebileceğiyle ilgili bir demo N900 için sunuldu, paketi kurarak neye benzeyeceği hakkında fikir sahibi olmak mümkün. MeeGo.com adresinde bir Internet sitesi açıldı ancak henüz proje hakkında çok fikir vermiyor ve bir forumu yok. Bu haber şüphesiz N900 ve Maemo 5 almak yerine Maemo 6′yı bekleyenleri üzecek. Daha önce de M6 beklemenin çok bir şey değiştiremeyeceğini söylemiştim, MeeGo projesiyle M6 almak, bitirilmekte olan Maemo projesinin son ürününü almak olacak ki bu da her anlamda hatalı bir alışveriş.

MeeGo’nun ilk sürümleri 2010′un ikinci çeyreğinde çıkacak, ilk MeeGo tabanlı cihazların ne zaman çıkacağına dair bir bilgi yok ancak 2010′un sonuna doğru bunun gerçekleşeceğini düşünebiliriz.

İlgili Yazılar:

• MeeGo Türkiye
• Blogum 3 yaşında!
• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• Projeler
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!

Garage sayfası: https://garage.maemo.org/projects/turkish-l10n/

Açıklama
Nokia N900′de kullanılan Maemo 5 işletim sistem arayüzünü Türkçe diline çeviren paket. Bu paket, Maemo 5 arayüzünün ve varsayılan olarak getirdiği paketlerin ve GTK2.0 ile Ovi Maps çevirilerini içerir. Üçüncü parti yazılım desteği sunmamaktadır. Yazılımını Türkçe paketiyle uyumlu şekilde Türkçe dilinde çıkartmak isteyen geliştiriciler, dil paketlerini şuraya yükleyebilirler:
/usr/share/locale/tr_CY/LC_MESSAGES/

Bu paket, Nokia tarafından dağıtılmamış uygulama çevirilerini içermez.

GNU/GPL lisanslıdır ve ücretsiz olarak dağıtılır. Hiç bir şekilde ticari amaçlarla kullanılamaz, yeniden satılamaz, izinsiz olarak ticari projelerde kullanılamaz, ürünle birlikte ekstra fonksiyon olarak pazarlanamaz.

UYARI
Paket henüz 0.1, yani ilk sürümündedir. Sadece iki adet Nokia N900 üzerinde denenmiştir, pakette yanlış, eksik veya hoş durmayan çeviriler bulunabilir, paket çalışmayabilir veya sisteme zarar verebilir. Hiç bir durumda sorumluluk kabul edilmeyecektir. Paket son kullanıcılar için değil, paketi test edip bulunan hataların geri bildirimini yapabilecek geliştiriciler için önerilmektedir.

Lütfen bu sürüm üzerinden yola çıkarak paketi eleştirmeye kalkışmayınız, henüz geliştirme aşamasından çıkılmış değildir. Hataları bildirirseniz bir sonraki sürümde-ya da inşada- düzeltebiliriz.

Bilinen Sorunlar
YÜKSEK ÖNCELİKLİ
[*] Paketle beraber Ovi Maps (Haritalar) çevirisi de geliyor, ancak Ovi Maps arayüzünde dil seçmeye olanak sağlayan bir opsiyon olmadığından bu uygulama Türkçe değil. Deneyemediğimiz için de çevirilerimizi kontrol edemedik. Bu opsiyon sunulduğunda Türkçe dili de kullanabiliriz.

DÜŞÜK ÖNCELİKLİ
[*] Başlarken (Get Started – osso-tutorial) uygulamasında çeviriler düzgün çalışmıyor. Bu uygulamayı ilk seferden sonra bir daha kullanmayacağınızdan çok önemli değil.
[*] X Terminal uygulamasının çevirisi yarım. Nokia bu uygulamanın 2 butonu için gerekli dosyaları sağlamamış.

Nasıl kurulur?
Bu paket iki şekilde kurulabilir:

a) Extras Devel deposundan alınarak:
Bu depoyu aktifleştirerek pakete ulaşabilirsiniz, şu şekilde:

b) Elle yükleyerek:
Bu biraz Xterm kullanımı gerektirecektir.

1. Paketi indirin, cihazınızın MyDocs klasörüne atın. PAKETIN BU KLASORDE OLDUĞUNA EMIN OLMALISINIZ.
2. Eğer rootsh paketine sahip değilseniz: App. Manager’i kullanarak bu paketi depolardan kurun.
3. X Terminal uygulamasını açın.
4. Uygulamayı kullanarak şu komutları verin:
root
cd /home/user/MyDocs
dpkg -i turkish_l10n_0.1_all.deb
5. Her şey tamamsa bir çıktı oluşmuş olmalı.
6. Şimdi X Terminal’den çıkın, App. Manager’i açın ve Uninstall bölümüne girin, orada Türk bayrağı simgeli “Turkish localization” paketi oluşmuş olmalıdır.
7. Buraya kadar olduysa paketi kurabilmişsiniz demektir.

8. Settings > Language & region’a girin, Turkish (Northern Cyprus)’u bulup, seçin. Eğer seçeneklerde görünmüyorsa, cihazı yeniden başlatıp tekrar buraya gelip bakın.
9. Seçtikten sonra sizden cihazı yeniden başlatmanızı isteyecektir, istemediyse de siz yeniden başlatın.
10. Türkçe olmuş olmalı =)

Güncelleme: Paketi Garage’dan kaldırdım, elle yüklemek yerine depodan almanız çok daha iyi bir yöntem. Paketin son sürümü ben bu güncellemeyi yazarken 0.2 idi, artabilir.

İlgili Yazılar:

• Blogum 3 yaşında!
• Taşındım (:
• Enemies of Turkey
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• Projeler.Aranelsurion.Org ve SVN

Twitter’ımda yazmıştım, Maemo 5 Fremantle (ve dolayısıyla Nokia N900) için Türkçe dil çevirileri yapıyoruz. Projede epey ilerledik, ve paketin ilk deneme inşasını dün gece yaptım. Aşağıdaki resimlerde bazı eksikler, yanlış çeviriler görebilirsiniz, bir sonraki inşada halletmiş olacağız. Türkçe dile çevirilmesinde yardımcı olan herkese tekrar teşekkürler.

Garage sayfası: https://garage.maemo.org/projects/turkish-l10n/
Maemo Talk sayfası: http://talk.maemo.org/showthread.php?p=472816#post472816

İlgili Yazılar:

• Blogum 3 yaşında!
• Maemo 5′den Kareler
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Projeler
• Taşındım (:

İlk bakışta

İsterseniz özelliklere önce bir özet halinde bakalım:

• 3.5 inç dokunmatik geniş ekranda, 800 × 480 çözünürlüğe sahip.
• GPS, A-GPS ve Hücre-tabanlı receiverlar üzerinden konumlama desteği mevcut. Geotagging yapabiliyor, Ovi Maps kurulu geliyor.
• 3.5mm AV konektor, TV out(PAL/NTSC), Micro-USB konektorü, Bluetooth 2.1 (Stereo kulaklık destekli), FM verici, Infrared portu. FM alıcı. (ekstra yazılım gerekiyor alıcı için)
• BL-5J 1320mAh batarya.
• 5 megapiksel kamera (2584 x 1938 piksel), CMOS sensörü, Carl Zeiss, Tessar lens. 3X dijital yakınlaştırma. Autofocus özelliği. Çift LED flaş. Yatay hizalama ve farklı çekim modları.
• 16:9 Geniş ekran. 848X480 piksele kadar video kayıt etme(max. 25Fps)
• .wav,.mp3,.AAC,.eAAC,.wma,m4a gibi dosya formatlarını kullanabilen Maemo medya oynatıcısı. (bunlara .ogg gibi bir çokları da eklendi ve ekleniyor) Entegre FM vericisi.
• TI OMAP 3430: ARM Cortex-A8 600 MHz işlemci. OpenGL ES 2.0 destekli PowerVR SGX GPU. 1 GB’a kadar uygulama belleği. (256 MB RAM, 768 MB NAND)
• 110.9 x 59.8 x 18 (en kalın parçası 19.55) mm boyutlar. Yaklaşık 181g ağırlık.
• 32 GB dahili hafıza, 16 GB microSD kart desteği.
• Tam QWERTY donanımsal klavye.
• Quad-band GSM EDGE 850/900/1800/1900 & WCDMA 900/1700/2100 MHz
• GPRS class A, multislot class 32, maximum speed 107/64.2 kbps (DL/UL) EDGE class A, multislot class 32, maximum speed 296/177.6 kbps (DL/UL) WCDMA 900/1700/2100. Maximum speed PS 384/384 kbps (DL/UL) HSPA 900/1700/2100. Maximum speed PS 10/2 Mbps (DL/UL) WLAN IEEE 802.11b/g
• GNU/Linux üzerinde Maemo 5 işletim sistemi. Mozilla tabanlı Maemo tarayıcısı, Adobe Flash 9.4 desteği ve tam ekran tarama.
• Accelometer sensörü.

Unuttuklarım varsa, Nokia’nın sitesindeki listeden takip edebilirsiniz. Cihaz oldukça “kalabalık” olduğundan bazı özellikleri unutmak, hiç farketmemek muhtemel. N900′ün en büyük kozlarından biri, 600Mhz işlemcisi ve 1GB uygulama belleği üzerinde çalıştırdığı Maemo 5 işletim sistemi. Daha detaylı olarak ileride değineceğim.

Nasıl alırız?
Bu konuda bazılarının kafası oldukça karışık olduğundan, hemen bu sorunu aradan çıkartmamız en iyisi. Eğer bu konuyu dert edinmiyorsanız bir sonraki konu başlığına atlayabilirsiniz. Nokia N900, diğer Nxxx serisi cihazlarda olduğu gibi Türkiye’de satılmıyor ve satılmayacağı söyleniyor, cihazın zaten Türkçe dil desteği de yok. (Ancak topluluk tarafından-hatta bizzat, ben- geliştirilen bir yama var ve yakında sürülmesini umuyoruz)

Bu da Türkiye’den resmi olarak almanız mümkün değil demek oluyor. Yurtdışından vereceğiniz siparişler gümrüğe takılabileceğinden, en makul yol yolcu beraberinde getirtmek olacaktır. Eğer bir tanıdığınıza yaptıramıyorsanız, GittiGidiyor üzerinden alabilirsiniz, GG’deki satıcılar cihazı sizin için kapınızın önüne kadar getirecek ve sadece Türkiye içindeki kargo ücretini siz ödeyeceksiniz.

Eğer GittiGidiyor’dan alacaksanız, alışveriş yapmadan önce Internet’ten bu servis hakkındaki rehberleri ve GittiGidiyor SSS dosyalarını okumanızı öneririm. Belki bu konuda bir yazı da yazabilirim, sonra. Ben kendiminkini mkavas rumuzlu bir GG satıcısından aldım, Birkaç günlük gecikme(yılbaşı dolayısıyla) dışında bir sıkıntı olmadığı gibi, elimdeki üründe hiçbir arıza yok ve satıcı da oldukça yardımseverdi.

Satın aldıktan sonra Türkiye’de kaydını 5 TL ücret karşılığı yaptırabilirsiniz, ancak 1 ay içerisinde Türkiye’ye dönmüş ve yakın zamanda başka bir telefon kaydettirmemiş birinin pasaportuna işletmeniz gereklidir. Bu işlem tamamlandığında 24/48 saat içerisinde telefonunuz “yolcu beraberinde kaydedilen imei” olarak imei.tk.gov.tr adresinde listelenecektir.

Kutu içeriği
Gelelim N900′ün kutusuna. Önceki telefonum olan Nokia N96 ile kıyasladığımda, Nokia N900′de abartıdan ve reklamdan oldukça kaçınılmış bir tasarım var. Bunun cihazı daha az havalı, ancak daha ciddi gösterdiği söylenebilir. Ön taraftaki hafif N900 kabartmasını ve Nokia Nseries yazısını saymazsak, ön tarafı tamamen düz siyah.

Kutunun ağzını kapatan Nokia yazılı bandı tırmalayıp(başka şekilde kalkmıyor) kutuyu açtığımızda, aynı sadelik yine devam ediyor ve sadece telefonu taşıyan ufak bir bölmenin dışında bir şey göremiyoruz. Bu bölmeyi kaldırdığımızda ise kutuyla beraber gelen içeriğe ulaşabiliyoruz:

• Nokia N900 (Şaşırdınız, değil mi?)
• Nokia BL-5J Batarya
• Nokia AC-10 Şarj Cihazı
• Nokia WH-205 Stereo Kulaklık
• Nokia CA-75U Video-out Kablosu
• Nokia CA-146C Şarj Adaptörü (Her bölgede mevcut olmuyor, benimkinde yoktu, önemsiz bir fark. Amacı 2mm ve 3.5mm kaynakları microUSBye çevirmek)
• Temizleme Bezi
• Nokia CA-101 Veri Aktarım Kablosu
• Nokia N900 Get Started Kullanım Kılavuzu ve Garanti bilgileriyle ilgili 2.ci kılavuz

Kutu içeriği alınan bölgeye göre ufak değişiklikler gösterebiliyor, bazılarında ekstra bir çevirici varken diğerlerinde olmuyor, ancak bu çok da önemli değil, eksikliğini hissetmeyeceğiniz bir fark.

İçerikten biraz bahsedersek; WH-205, daha önce N96 ile kullandığım HS-45/AD-54 kulaklıktan çok daha iyi. Tek eksik olarak üzerinde sadece 2 tuş bulunmasını sayabiliriz. WH-205, kulağın içine oturduğundan, çok daha kullanışlı, dış sesleri daha iyi ortadan kaldırabiliyor(HS-45 bunu asla yapamıyordu) ve daha iyi ses veriyor. Kutuda kulaklık süngerlerinin farklı boyutlarda olanları da var.

Temizleme bezinin Türkiye malı olmasını garipseyebilirsiniz, bana da oldukça ilginç gelmişti. Sanıyorum teknolojideki yerimiz, son model cihazlara temizleme bezi üretebilecek seviyeye gelmiş. CA-101 kablosuyla N96′da USB üzerinden şarj yapamıyordum, N900′de ise bu özellik sunulmuş, aynı anda hem aktarım hem şarj yapabiliyoruz.

Eğer benim gibi aldığınız şeylerin kılavuzuna meraklıysanız, kutudaki kılavuz sizi çok da tatmin etmeyecek. Zira kılavuzun amacı birkaç sayfada N900 nedir, kapağı nasıl açılır, hangi parçası nerededir bilgisinden öte bir şey vermiyor. Alıcı kitlesi göz önünde hiç bulundurulmamış, bakmasanız da olur cinsinden bir kılavuz bu. Onun yerine beş dakika Maemo.org’da dolaşmanız cihazınız hakkında daha fazla fikir verecektir. N900 PC Suite uygulamasıyla “kısıtlı iletişim” kurabiliyor olmasına ve kendi flasher uygulaması, ve SDKsı da mevcut olmasına rağmen bunların hiç birini bir CD olarak yanında getirmiyor, hepsini siz indiriyorsunuz. Kutuda bunlara yer vermek çok da zor bir şey olamaz.

Cihazın İlk Açılışı

Nihayet telefonu ilk kez elimize alıyoruz. Arka kapaktaki ufak bölüme tırnağınızı geçirerek kapağa resmen “abanıyorsunuz”, yeni aldım diye acımayın, siz acıdıkça o açılmamakta direnecektir, neden bu kadar güce ihtiyaç duyan bir kapak yaptıklarını bilemiyorum ancak, sonuçta bu kapağı kaldırmak, öyle her N serisi telefonun kapağını kaldırmaya benzemiyor. Kapağın altında ekstra bellek yuvası(bunu neden hotswap yuvası olarak dışarı yapmazlar, anlamıyorum) ve bataryanızı, sim kartınızı takacağınız bölümler bulunuyor. N900 gibi önce tablet, sonra telefon sloganına sahip bir cihaz, tabii ki SIM kartsız da çalışabiliyor.

Bataryamızı taktık, kapağı da kapattıysak şimdi ilk açılışı yapabiliriz. Telefonun ekranındaki koruyucu, bir Nokia klasiği olarak, sırf siz kullanamayın, gidin yenisini alın diye, özellikle karartılmış. Yine N96 ile kıyaslarsam, onda da kocaman NOKIA logosu yüzünden koruyucuyu kullanamıyorduk. Yani bu koruyucuyu öyle ya da böyle, çıkaracaksınız. Bu noktada, bir an önce gidip bir ekran koruyucu almanızı tavsiye ederim, yoksa ekranınız kolayca çizilecek, parmak izleri her yanına bulaşacaktır, söylemedi demeyin. Telefonun bir de arkasına yapıştırılmış “Batarya Kaldırmaca 101” tarzı bir etiket mevcut, onu da çıkartıyoruz.

İlk açılışta sizden tarih/saat, ülke/dil seçimi gibi basit birkaç bilgiyi isteyecek, bu bilgileri sonradan Settings altından değiştirebileceksiniz. Nokia N900′ün, diğer N serisi cihazlarla arası pek iyi olmadığından(Maemo > Symbian) senkronize etmekte sorun yaşamanız muhtemel, bu yüzden kişilerinizi taşımanın en kolay yolu onları SIM kart hafızasına kopyalamak. Bunlara N900 rehberinden ulaşabiliyorsunuz.

Fiziksel Özellikleri
Nokia N900, 110.9 x 59.8 x 18 (en kalın parçası 19.55) mm boyutlarında. Bu da onu N96′dan yaklaşık 7 x 4 mm büyük yapıyor. Bir tablet standardı için küçük, bir akıllı telefon içinse ortalam bir büyüklük diyebiliriz. Her şekilde bu cihaz, cebinize, bir iPhone kabına sığabiliyor. Bu da çok fazla büyük olmadığı anlamına geliyor. Nokia N96′nın 125 ~ 128g ağırlığına karşılık, Nokia N900 181 gram çekiyor. Apple iPhone 3GS’in 135g olduğunu düşünürsek, N900 çok ağır. Ben cihazın ağırlığından rahatsız olmadım, ancak ceketimin cebinde her zaman “varlığını hissettirdiğini” söyleyebilirim N900 için. Eğer ağırlığa çok önem veriyorsanız, bu sizin için gerçekten sıkıntı olabilir.

Cihazın ekranı kolayca çizilebiliyor, iz kalabiliyor. Sadece siyah renkte üretildiğinden, parmak izleri oldukça belirginleşip sinir bozabiliyor. Kasası hakkında daha az plastik kullanılması gibi bazı şikayetler duymuş olsam da, bence ele oldukça iyi oturuyor, kesinlikle kırılgan bir his vermiyor ve kolayca kullanabiliyorsunuz. Bu noktada 3 sıkıntı farkettim:

• N900 Portrait modu düşünülerek tasarlanmamış, hatta bir sonraki FW güncellemesine kadar, şimdilik çok az sayıda uygulama Portrait modunda kullanılabiliyor. Bunlardan biri de Phone, yani telefon işlevlerinin tamamını yöneten uygulama. Ancak sorun şu ki, yatayken oldukça hoş duran N900, dikey moda aldığınızda telefondan başka her şeye benziyor gibi görünüyor. Tabii bunun “ekstrem” bir hava kattığını da düşünebilirsiniz.
• Telefonun her yerinde bir şeyler var. Yatay moddayken elinizi koyacak yer bulamadığınız oluyor, parmaklarınız, özellikle de oyun oynarken, ya IR portunu, ya hoparlörlerden birini, ya kamera tuşunu, bir şeyi mutlaka kavrıyor. Parmak koyacak yer bırakılmamış sanki cihazda.
• Garip bir sorun ama, telefonun sesi bazen sanki sizi değil başka şeyleri hedef alıyormuş hissi veriyor, hoparlörlerin yerleşimi de bunu doğruluyor. Ancak bu sorunu tarayıcı, flash uygulamalar gibi şeylerde yaşamazken, medya oynatıcı gibi uygulamalarda belirginleşiyor, sanırım bir FW güncellemesi şart.

Dokunmatik ekranı resistif, ancak oldukça iyi tepkiler veriyor ve kullanımı kesinlikle çok rahat, önceki Nokia’lar gibi sinir bozmuyor. Alıştıktan sonra çok rahat edeceğinizi söyleyebilirim, kapasitifin aksine parmakla dokunma zorunluluğu olmadığından, tırnaklarınızla ve ekran kalemiyle kullanmak mümkün. Ekrana sizi anlaması için çok çok az bir baskı uygulamanız bile yetiyor. Tüm kullanım kolaylığına rağmen, multi-touch özelliği de olsaydı daha iyi olurdu.

Nokia N900, N96′dan beri kullanılmakta olan kamera çevresindeki desteğe sahip, ancak N810′daki gibi kalın bir destek parçası yerine, Nxx serisinden alışık olduğumuz ince parça tercih edilmiş. Bu cihazı daha profesyonel gösteriyor, ancak nispeten az destek sunduğu için de biraz güç uyguladığınızda cihaz arkaya devrilecekmiş hissi uyandırıyor, yaptığım denemelerde ben hiç devirmedim, ancak bu hisse alışmanız gerekecek.

Kasadaki ciddi bir sıkıntı da MicroUSB portunda. Bu port, birkaç yıllık bir kullanımda muhtemelen en çok işiniz düşecek olan şey, zirâ hem şarj hem veri aktarımı için kullanılıyor. Sorun şu ki, bu port kesinlikle iyi sabitlenmemiş ve şimdiden yabancı forumlar “MicroUSB portum çıktı”, “Port bozuldu”, “Şarj olmuyor” gibi sorunlarla dolup taşıyor bile. Uzun süreli kullanımda bu tasarım sıkıntısı çok baş ağrıtabilir, elinizdeki tek çözümse bu MicroUSBnize kibar, çok kibar davranmak, her ne kadar güç istese de, kaldırabileceğinden fazla kesinlikle asılmamak. Nokia bu tip detayları nasıl atlamış aklım almadı.

QWERTY klavye oldukça iyi çalışıyor. Fakat burada da ufak bir tasarım sıkıntısı var. Tuşlar arasında oldukça az boşluk var ve birine basayım derken ötekini tutturmanız, hatta bu duruma hiç uyanmamanız da muhtemel. Çözüm olarak Maemo forumlarında 4 satırlı bir klavye düzeni önerilmiş, ancak N900 için artık bunun değişme olasılığı yok. Klavyeye alışana kadar, parmaklarınız da biraz büyükse sorun yaşama ihtimaliniz yüksek.

Cihazın ön yüzünde ekranın dışında bir tuş yok, sol(ya da üst) tarafında mikrofon, sensörler, sol altta uyarı ışığı(farklı renklerde yanabiliyor, normalde beyaz, şarj olurken turuncu, şarjı fullken yeşil, gibi.) , ön kamera bulunuyor. Ekranın sınırları, NOKIA yazan logonun Nsi ile, N900 yazan model isminin 0 sayısı arasındaki kısım.Geri kalan bölümler kasası.

Biraz etrafından bahsedersek (telefonu elimizde tutuyormuşuz gibi düşünün);

• Sol ve sağ kısmında 2 Stereo hoparlör mevcut.
• Sol tarafta MicroUSB ve askı için yardımcı aparatı var.
• Alt kısmında hiçbir şey yok, zirâ buraya Stylus’u koyuyoruz, tüm alanı bu yuva kaplıyor.
• Sağ tarafta, Stylus’un kafası, 3.5mm jack(kulaklık ve tvout için) ve kilit mekanizması mevcut. Bu mekanizma önceki Nxx telefonlardan tanıdık gelecektir.
• Üst kısmında, Zoom In/Zoom Out(ya da duruma göre Ses ayarı tuşu da oluyor) tuşları, Güç tuşu, Kamera tuşu ve IR portu var. Bu portu kullanarak cihazınızı bir evrensel kumandaya çevirip, evdeki her şeyi uzaktan kontrol edebiliyorsunuz.

Stylus, yani dokunmatik ekran kalemi, cihazla beraber, takılı bir şekilde geliyor. Bu kalemi bir kez kaybederseniz yandınız. Nokia 5800 gibi serilerin kalemleri kolayca bulunabilirken, Nxxx serisi için Nokia desteği berbat, Türkiye’yi hesaba katarsak üç kat berbat bile diyebiliriz. Maemo forumlarında tartışıldığı kadarıyla, bunun yerine yeni bir kalemi, para vererek bile alamıyorsunuz, yeni kalem = yeni telefon. O yüzden kaybetmemeniz çok çok önemli. Kalemin kolayca kırılabildiğini de hatırlatayım.

Son olarak, arka kapaktan bahsedersek, arka kısımda cihazın kamerası, kameranın koruyucu aparatı-ki bunun önceki Nokia’lardaki gibi sıkışma, lens çizme gibi dertlerine şahit olmadım- ve kameranın etrafını saran destek aparatı var. Arka kapak, Nokia N96′dan sonra, bana oldukça ciddi ve renksiz geldi. Nokia zaten N900′de bu tasarım anlayışını bir felsefe haline getirmiş, kutusundan kapağına kadar her şeyiyle bu cihaz gösterip havanızı atmanızdan çok, fonksiyonellik ön planda bir şekilde tasarlanmış. Abartıdan hoşlanmıyorsanız iyi, sadece havalı olsun istiyorsanız N900′ün kasası size istediğinizi vermeyebilir. Tabii bu N900 havalı değil demek anlamına gelmiyor, sadece, çok daha oturaklı bir tasarımı var diyebiliriz.

Arkadan baktığınızda, telefonu üste doğru kaldırırsanız ARM Cortex A8 | 32 GB ve Designed in Finland yazısı göze çarpıyor, arkadaşlarınızın ARM’nin ne olduğunu bilme ihtimali çok yüksek olmayabilir, ancak bunu IT ile ilgilenenlere gösterip oldukça iyi tepkiler alma ihimaliniz var. Designed in Finland ise biraz “hileli” bir yazı, zirâ telefon Finlandiya değil Kore üretimi, Finlandiya olanlar sadece ilk 300 prototip için geçerli ve bunları almamalısınız. Finlandiya’da tasarlanıp, Kore’de üretiliyor N900.

N900′ün Donanımı
Nokia N900, ARM Cortex A8 600 MHz işlemciye ve 256 MB RAM + 728 MB NAND ile tam 1 GB belleğe sahip. 32 Gigabyte da depolama alanı mevcut. Bu özellikleriyle bütün N serisi cihazları rekabetin dışına atıyor diyebiliriz, N900′ün, Nokia üretimi başka bir rakibi yok. Bu donanımsal özellikler, Maemo 5′i harika bir şekilde çalıştırıyor, hatta telefon aynı anda 30~40 adet uygulamayı bir arada bile çalıştırabiliyor, multitasking özellikleri tek kelimeyle mükemmel.

N900′ün tarayıcı ve Flash deneyimi inanılmaz, N900′ünde Farmville oynayanların YouTube videoları sanırım sizi buna ikna edecektir, ben daha çok Popcap takıldım ama, Farmville de oynatıyormuş. Tarayıcısı aynı anda bir çok sekmede kolayca gezinmenize ve eklentilere olanak sağlıyor. Tarayıcı hakkında daha fazla şeyi yazılımsal özellikler kısmında anlatacağım. Tüm bu mükemmel donanıma rağmen, Nokia N900 bataryayı tamamen katletmiyor, sizin yüklenmediğiniz durumlarda, N900 işlemci frekansını otomatik olarak düşürüyor ve enerji korunumu sağlıyor.

Cihazın Nokia modelleri arasında rakibi olmasa da, başka telefonlarla sağlam bir rekabeti var. Nokia N900, Iphone Original ve 3G’den daha iyi, 3GS ile eşit CPU gücüne sahip. Bellek olarak ise bu üçünden üstün. Tek sıkıntısı, 3GS’in ancak yarısı kadar GPU gücü sağlayabiliyor, bu da oyun anlamında N900′ü biraz daha yetersiz kılıyor. Ancak bu gün halen Iphone oyunlarının da Iphone’un gücünden pek yararlanamadıklarını hesaba katarsak, N900 halen bir oyun platformu olma şansına da sahip. Maemo 5 bu konuda N900′e her imkanı zaten sağlıyor.

Henüz yeni olduğundan yapılmış ciddi benchmark sonuçları yok, ancak bu kadar yazılımı kolayca taşıyabilmesiyle diyebiliriz ki, Nokia N900 piyasadaki en iyi donanımlardan birine sahip ve verdiğiniz paranın karşılığını alabiliyorsunuz, N96 ve N97 adına aynı şeyi söyleyebilmek pek mümkün değil.

Nokia N900, RAW COMPUTER POWER sloganıyla tüm bu donanımları birleştirmenin yanı sıra, FM Alıcı/Verici, IR portu gibi özelliklere sahip, bir akıllı telefonun yapabileceği her şeyle, bir tabletin tüm özelliklerinin birleştiği bir cihaz N900. Bu noktada, N810′da olan USB OTG fonksiyonu(akıllı telefonlarda zaten bulunmuyor, tablet kullanıcısıysanız belki ilginizi çekiyordur) ve Dijital Pusula’nın olmaması gibi iki eksikliği olduğunu söyleyebiliriz. Dijital Pusula’nın olmamasının sanıyorum en önemli nedeni, N900′ün, kayabilen kısımların, arka kapağın ve kamera koruyucusunun açılıp kapanma durumunu takip etmek için manyetik parçalar kullanıyor olması. Yine de Maemo.org’a bakılırsa bu konuda bazı çalışmalar var, kullanıcılar kendi çalışmalarıyla N900′e pusula desteği eklemeye çalışıyorlar.

N900 Batarya Ömrü
Nokia N900, batarya için 1320mAh kapasiteli BL-5J kullanıyor, ancak kullanım deneyimleri arasında tutarsızlık var. Resmi açıklamaya göre beklemede 2-4 gün, 3G/WCDMA ile 5 saat, 2G/GSM ile 9 saat kullanım ve 1 gün aktif çevrimiçi kullanım sunabiliyor.
Kendi deneyimlerimden, Nokia N900′un bekleme modunda herhangi bir sıkıntı yaratmadığını söylemeliyim. Burada anahtar sorun, kullanıcıların bazı uygulamaları açık unutması, ya da yükledikleri gelişim aşamasındaki versiyonların güç korumaya dikkat etmemesi, tam olarak kapanmaması gibi durumlar, ve bunun yanında henüz FW güncellemesi gelmediğinden düzelmeyen, sıkışık kalan Flash ve kapanmayan WiFi bugları gibi buglar oluyor. Bunlar, eğer dikkat etmezseniz CPUyu sürekli kullanarak bekleme sürenizi tamamen düşürebiliyor.

Ağır kullanım altında N900 saatler içinde kolayca eriyebiliyor, ancak bir mobil cihaz için oldukça yeterli kullanım süreleri verdiğini söyleyebiliriz. Ben cihazı en parlak halinde, masaüstünde bulabildiğim ne kadar widget varsa ve ağır CPU gerektiren işlemlerle beraber kullandığımda bile şarjı en az 2-3 saat dayanıyordu, daha fazla test etme fırsatı bulamadım. Ancak dışarıda, N900 beni bir kez bile arkamdan vurmadı. Yazılımdaki bir sıkıntı olarak, bataryanın yüzde olarak tam bilgisi ekranda gösterilmek yerine basit bir ikon gösterilmesi can sıkıyor. Ancak tam bilgileri hem terminalden, hem de 3.cü parti yazılımlarla kolayca alabiliyoruz.

Doğrudan güç kaynağına bağlıyken birkaç saat içinde yeniden şarj olabilen cihaz, bunun yanında USB üzerinden de güç alabiliyor, ancak bu durumda şarj süresi elbette uzuyor. Bir tavsiye olarak, E-Bay’den alabileceğiniz bir PortaPow 3400 Turbocharger, sadece 40 dolara bataryanızı yaklaşık 2.5 kez şarj edebilir. Kendim kullanmadım, ancak kullanan yabancı arkadaşlar kesinlikle öneriyorlar. Eğer daha fazla parayı gözden çıkarıyorsanız ve boyut önemli değilse, ZaggSparq alabilirsiniz, 5000 mAh gücünde olduğundan 4 defaya kadar şarj etmek mümkün. Elbette bunlar, otobüs yolculuğunuz boyunca OpenArena oynamak gibi fantezileriniz için. Yoksa, klasik yolcular gibi, otobüste kablosuz ve müzik dinleyerek idare edecekseniz, N900 sizi bir çok yolculuktan iflas etmeden çıkaracaktır.

Bazı durumlarda batarya tamamen boşalırsa, şarj olurken turuncu ikaz ikonunun yanmaması gibi durumların yaşanabildiği, hatta bataryanın şarj olmadığı gibi iddialar var ancak tutarlılığı konusunda hiç fikrim yok, zirâ haftalardır bu cihazı kullanmama rağmen şarjını bir kez bile tam olarak bitirmeden yeniden şarj etmişimdir.

N810 ile kıyasla, N900 1500 yerine 1320 mAh kullanarak bir düşük gerçekleştirmiş diyebiliriz, ayrıca Lityum Ion Polimer bataryanın yerini de Li-Ion batarya almış. Donanımın daha iyi güç koruması yapması ihtimali mevcut olmakla beraber, bir önceki cihazı kullanmadığımdan doğru bir kıyas yapmam mümkün değil.

Mobile-Users.NET sitesinin yaptığı bir teste göre-doğruluğu tartışmaya açık-; N900 sadece beklemede, GSM hariç tüm özellikleri kapalıyken 29 saat, bunlara ekstra Müzik oynatırken 13 saat, WiFi/3G ve IM konuşmaları yaparken 9 saat dayanmış. Ortalama bir kullanım için genelde verilen zamanlamalar da bu bilgileri doğruluyor. GNU/Linux kullandığından, tabii ki her zaman tek fonksiyonu müzik oynatmak olan bir OS boot etmeniz dahi mümkün, yani bu süreler, sizin kendi kullanımınıza göre büyük farklılık gösterecektir.

N900 Konumlama (GPS) , Veri Aktarımı (WiFi/FM/IR/BT/USB) ve İletişim (3G/2G/SMS/MMS)

Nokia N900, smartphonelardan alışkın olduğumuz tüm veri aktarım modlarına ve konumlama özelliğine sahip. Yaptığım denemelerde, uyduruk bir kent merkezinde iç mekandayken, 10 saniyeden kısa bir sürede Coarse Lock (Vasat Kilitlenme) aldım. Ancak bu kilitlenme gerçekten epey vasattı ki, yerimi çok ciddi bir anlamda şaşırdı, hatta kendimi Maps uygulamasında dakikalarca aramak zorunda kaldım. Kameranın Geotagging (Coğrafi Etiketleme) uygulaması çok başarılı çalışıyor ve birkaç saniyede bulunduğunuz ülke ve ili bulup fotoğrafa ekliyor, benim gibi konumlama bazlı uygulamalara mesafeli kullanıcıları etkileyecektir.

Buradaki bariz sıkıntı yazılımsal. Maps uygulaması oldukça ağır çalışıyor ve hakkında çok fazla şikayet şimdiden var. Genel anlamda gezinme amaçlarınızı yerine getirebilse de, bu haliyle iyi bir GPS yazılımı değil. Oldukça hantallaşabiliyor, hatta A-GPS modundan çıkınca tamamen sapıtıyor. Öyle ki, veri aktarımı yapmadan doğrudan uydu üzerinden yerinizin bulunması bir bug yüzünden şimdilik mümkün değil, ancak yakında düzeltileceği tahmin ediliyor. Konumlama uygulamaları yeterli görünüyor, ancak günlük hayatta sık olarak kullanan kullanıcıları tatmin edip edemeyeceğine karar veremiyorum.

Veri aktarım özelliklerine gelirsek, WiFi alanı N96′ya göre açık ara daha iyi, başarıyla bağlantı kurabiliyor ve kolayca çok iyi sinyal alabiliyor. Bağlantıyı yazılımın da getirdiği başarılı appletlerle, kolayca kurup kesebiliyor, birinden diğerine geçebiliyoruz. Maemo 5′in açık doğası, aircrack kurup şifre kırmanıza bile olanak veriyor(ancak bunu denemediğimi de belirterek..) Nokia N96′da sıklıkla yaşadığım, Symbian’ın alakalı alakasız bağlantı değiştirmesi, kaybetmesi, her uygulama için 50 kez ne istediğimi sorması gibi bir sıkıntım olmadı. Bağlantıyı kolayca kuruyor, siz istemeden kesmiyor, güç koruması da yapabiliyor. Bir Internet tabletinden isteyebileceğiniz şeylere sahip.

FM Alıcısı uygulaması Bluetooth çipine bağlı, haliyle BT açmadan FM açamamak gibi bir garipliğe düşüyoruz. Üstelik bu alıcı resmi olarak pakete dahil gelmiyor, ancak Extras deposunda resmi olmayan bir uygulama yoluyla edinebiliyoruz. Her şekilde, N900′ü bir FM alıcı yapmak zor değil ve başarıyla da çalışıyor. Kanallar arasında hızla değiştirme, favori ekleme, RDS mesajlarını alma, isim atama gibi fonksiyonları yerine getiriyor, tek eksik olarak otomatik tarama yapamayışını gösterebiliriz. N900′ün kendi medya oynatıcısı, Internet yayınlarını zaten aldığından buna değinmeye gerek yok.

FM Verici, alıcının aksine cihaza dahil bir fonksiyon olarak geliyor, medya oynatıcımız ile açabildiğimiz gibi, masaüstü için widget bile kullanabiliyoruz. Bu verici, sadece medyayı değil, cihazdan çıkan tüm sesleri yönlendirebiliyor, ekstra yazılımlarla RDS (Çoğu oynatıcınızda vardır, ekranda radyonun adı, çalan şarkı gibi veriler RDS sistemi üzerinden arabanıza yollanır mesela) üzerinden telefona ait bilgiler alıcı cihaza aktarılabiliyor. Kapsama alanı ise, cihazı aldığınız yere bağlı. 87 ile 108 arasındaki frekanslarda yayın yapabiliyLor. Bazı ülkelerden getirdiğinizde bu fonksiyon yazılımsal olarak devre dışı bile olabiliyor. Ancak bazı basit hacklerle, vericiyi son güçte kullanmaya başlayabiliyoruz. Bu yine bir kez daha bize Maemo’nun asıl anlamını gösteriyor. Bazı kullanıcılar, vericinin arkadaki arabaya kadar aktarım yapabildiğini iddia ediyor. Ben üç kez kısa süreli deneme fırsatı yakaladım, evimdeki plak çalabilen dinazor bir radyo(evet, başka radyomuz yok burada!) ile denediğimde, cihazı radyodan 1 metre kadar uzaklaştırdığımda yayın bozuldu. İkinci denememi N96′nın alıcısıyla yaptığımda, yine az çok aynı uzaklıktan sonra yayında sorun yaşamaya başladım, üçüncü denemede bir aracın arka koltuğundaydım, burada, radyoyla cihaz arasında bir engel yokken ses başarıyla gitti, ancak aramıza koltuk girerse hemen kesildi. Bu üç denemede de henüz cihazın FM fonksiyonlarını hacklememiştim ve US sürümüydü, bu yüzden cihazın tam gücü değil, çok daha güçlenebildiği söyleniyor.

Evrensel kızılötesi kumandayı Irreco ile çalıştırmayı becerdim ancak henüz televizyonuma uyduramadım, bu yüzden burayı pas geçiyorum. Bu port cihazda mevcut, ancak resmi bir destek sunulmamış, diğer uygulamalarda bu noktada çok başarılı performans sergilemeyebiliyor. İddialara göre cihaz 5-6 metreye kadar kumanda özelliği verebiliyormuş, en azından kumandanızın yerini alabileceği anlamı çıkıyor buradan. IR fonksiyonu veri aktarımı desteklemiyor olması muhtemel, zirâ CIR olduğu tahmin ediliyor. Desktekliyorsa da henüz bunun için bir uygulama çıkmadı.

Bluetooth veri aktarımı üzerinde her çeşit protokol kullanılabiliyor, ancak benim bir zamanlar aldığım Nokia markalı bluetooth kulaklığımla bir şekilde uyum sağlayamaması can sıkıyor, Nokia kendi aksesuarlarını düzgün kullanamıyor. USB üzerinden hem PC Suite modu, hem USB bellek cihazıymış gibi bağlayıp veri aktarımı mümkün, ya da sadece şarj modunda kullanabiliyorsunuz.
3G ve 2G aramalarda, bir çok kullanıcı çekim gücünün kullandıkları diğer cihazlara göre azaldığını iddia etmiş ancak ben bir sıkıntı yaşamadım. Aksine, sürekli 2G’ye düşüp duran N96′dan sonra N900 daha başarılı bir 3G performansı gösterdi, tiyatro salonu gibi bir alanda bile Vodafone 3G üzerinden Internet’e ulaşabildim. USSD desteği bir sonraki FW versiyonunda gelecek, bu da demek oluyor ki şimdilik “yıldız xyz kare” gibi sihirli numaraları kullanarak kontör öğrenme gibi işleri ne yazıkki yapamıyoruz, ancak sorunun çözüldüğü ve bir sonraki FW sürümünde dahil edileceğini bilmek durumu idare ediyor. Kendi adıma, bir faturalı hat kullanıcısı olarak bu özelliğin yokluğunu hiç hissetmedim. Ancak kontörlü hat kullanıcıları için bu çok bunaltıcı olacaktır. Aramalar böyle bir cihazda elbette ki sorunsuz, 3G üzerinden Video görüşme özelliğinin olmaması ise çok sinir bozucu, bu fiyatta bir cihaz video görüşme yapamıyor! Ancak bunun önümüzdeki sürümlerde çözüleceğini tahmin ediyorum, çünkü donanımsal tüm destek mevcut, önde kamerası zaten var. Arama kayıtları başarılı şekilde tutuluyor, istatistikleri alınıyor, hatta her bir kişi için iletişim geçmişinizi istediğiniz an alabiliyorsunuz. Kayıt veritabanına dışarıdan ulaşmak da mümkün.

SMSler için Nokia, daha önce Symbianda ekstra bir uygulama olarak sunduğu Conversation tarzını benimsemiş, çok da harika olmuş. Bu, kısaca, SMSlerinizin bir MSN görüşmesiymiş gibi görünmesini sağlıyor, siz yazıyorsunuz, karşınızdaki yazıyor ve bu başarılı bir şekilde takip ediliyor. QWERTY klavyenin yardımıyla, ışık hızında SMS yazmak çok kolay. Klasik telefon klavyelerinde yavaş yazımıyla ün yapmış biri olarak (sevmiyorum çünkü) bu cihazla, 3 ergen kız hızında yazabilir hale geldim, ki onların SMS yazım şeklini biliyorsunuz. MMS özelliği cihazda desteklenmiyor, bu da 3G görüşme ile birlikte N900′ün ikinci büyük falsosu. Ancak yine Maemo 5 sayesinde, bu sorun çözüldü, şimdiden üçüncü parti yazılımlarla bu fonksiyon desteklenebiliyor, resmi destek de zamanla oluşacaktır. Üçüncü parti yazılımlar henüz gelişim aşamasında olduğundan göze güzel görünmüyorlar.

Cihazda önceki Nokia’larda olup, N900′de olmayan tek veri alım yolu DVB-H, bu N96′da vardı, N97′de yoktu. Türkiye’de zaten kullanamadığımız, karasal yayın almayı sağlayan bir özellik. Yokluğunu herhangi bir şekilde hissettim desem büyük yalan olur.

N900 Kamerası
Ne yazık ki bu incelemede içime sinmeyen tek kısım bu olacak, çünkü fotoğrafçılıktan gerçekten hiç anlamıyorum Nokia N900; 5 megapiksel, Carl Zeiss, Tessar lensli, Otofokus özellikli 5.2mm odak uzaklığına(focal length) sahip, 25fps 848×480 video çekimi yapabilen bir kameraya sahip. Kameranın odak uzaklığı Nokia N97′den 0.2mm daha az ve kamerası 30 yerine 25fps çekim yaptığından hareketli videolarda verim biraz düşmüş oluyor. Nokia, her alanda çok daha iyi noktalara ulaştığı böyle bir cihazda, kamera konusunda doğru düzgün bir yeniliğe gitmemiş.

Çekim kalitesinin bir çok cihaza kıyasla iyi olduğu iddia ediliyor, bu konuda kesin bir şey söyleyemiyorum, bana kalite Nokia N96 ile çok farklıymış gibi gelmedi diyebilirim. Video çözünürlüğü, VGA çekim yapan iPhone 3GS ve N97 de dahil olmak üzere bir çok cihazdan daha iyi, FPSin düşüşündeki asıl sebebin bu olması muhtemel.

Yazılımsal Özellikler ve Maemo 5
Nokia N900′ün asıl güçlü kısmı burası. Nokia N900, açık kaynak bir yazılım olarak, GNU/Linux üzerinde çalışan Debian tabanlı Maemo 5 Fremantle üzerinde çalışıyor, bu işletim sistemi tamamen özgür yazılımlarla uyumlu ve standartlara bağlı şekilde geliştiriliyor. Maemo 5, muhtemelen piyasadaki en açık, en geliştirilebilir ve modlara izin veren yapılardan biri. N810′dan hatırlarsak, kullanıcılar Debian,Ubuntu gibi sistemler dahi kullanabiliyorlardı cihazlarında.

Yazılım tamamen açık olduğundan, herkes üzerinde istediği değişikliği yapabiliyor. Maemo hoşunuza gitmedi mi? Başkasını kurun. Cihazın CPUsunu overclock mu edeceğiz? Mümkün. FM ve MMS yokmuymuş? Yapıldı bile. İphone’dan hatırladığımız, basit özellikler için aylarca bekleme Maemo’da yok. Nokia yapmazsa başkası yapıyor. GNU/Linux tabanlı olan ancak özgür olamayan Android gibi diğer mobil işletim sistemlerinin aksine Maemo’da sistem yöneticisi haklarını almak, uygulama yöneticisinden “rootsh” paketini yükleyerek edinebileceğiniz basit bir olay, hatta daha da güzelleşsin diye, cihaz elinize geldiği haliyle X Terminal’e sahip. N900 tamamen sizin ve nasıl kullanacağınız da size kalmış.

Özgür yazılımın bir avantajı olarak, Maemo’da sert kurallara bağlı uygulama kaynakları yok. Apple’ın ticari kaygılar sebebiyle App Store’dan onlarca uygulamayı yasakladığını anımsarsınız. Maemo’da uygulama kaynağı olarak App. Manager adında bir uygulama mevcut ve depo mantığıyla çalışıyor. Düzgün çalışan bütün uygulamalar depolara kabul ediliyor, eğer Maemo depolarının “düzgün çalışma” mantığı size kısıtlayıcı geldiyse, ya da depolarda istediğiniz şeyi bulamadıysanız(hmm, warez??) yine sorun yok, başka depolar ekleyebilir, biraz çalışmayla kendi deponuzu kurup yazılımlarınızı paylaşabilirsiniz. Daha ticari ve kısıtlı bir kaynak tercih ediyorsanız(App Store gibi) bu da mümkün, Nokia N900, Ovi Store desteğine sahip.

GNU/Linux olmasının en büyük avantajı, Linuxta çalışan uygulamaların çok az bir zahmetle Maemo’da da çalışması. Mesela XMP yazımı görmüşseniz, orada tek yaptığımız SDKyi kurmak, bilgisayarımızda ARMEL olarak derlemek ve uygulamayı N900′e atmaktan ibaretti. Çoğu komut tabanlı (CLI) uygulama için hiçbir zahmet gerekmiyor. GNU/Linux uygulamalarından bir çoğu Maemo’da şimdiden entegre edilmiş durumda, IRC istemcisi Xchat, IM istemcisi Pidgin, Ofis yazılımı OpenOffice, Quake 3 klonu OpenArena(ve Q3′ün kendisi de), Civilization klonu FreeCiv, klasik Linux oyunları olan SuperTux, Frozen Bubble bunlardan sadece birkaçı. Uygulama anlamında Maemo sınırsız şansa sahip. Depo sistemi sayesinde bu uygulamaların da sürekli güncellenmesi ve her daim en yeni halleriyle kalmaları sağlanıyor. Şimdi neden Nokia N900′a mobil bilgisayar dendiğini daha iyi anlamışsınızdır.

Övmeyi bırakıp yazılıma dönersek; Ana ekran 4 masaüstünden oluşuyor. Ekranı kenarlarına doğru parmağınızla çektiğinizde, oldukça hoş bir efektle diğer masaüstüne geçiş yapıyorsunuz. Bunun şimdiye kadar bir benzeri yapılmamış harika bir şey olduğunu söylemeliyim. Zaten oldukça yüksek çözünürlükte (800×480) her şeyi kolayca sığdırabilirken, 4 masaüstüne geniş geniş yayılmak harika. Bu 4 masaüstünün birbirinden farklı duvar kağıtları, üzerlerinde kısayollar, kişiler, web bağlantıları ve farklı widget(araç)lar bulunabiliyor. Bir ekranda RSS beslemelerinizi, Facebook iletilerinizi, Internet kullanımınızı görürken, başka birinde sistem durumunuzu, takviminizi, hava durumunuzu, öbür ekrana medya oynatıcınız,şarkı sözü göstericiniz, geri sayım aracınız, GPS konumlama uygulaması gibi şeyleri doldurabiliyorsunuz. Üstelik bu widgetlere yenileri eklenebiliyor, kodlama yapabiliyorsanız kendinizinkileri de yapabiliyorsunuz. Fazlasıyla kısıtlamacı s60v3 ve sıkışıp kalan s60v5′ten sonra, çölde vaha etkisi yapacaktır.

Arayüzün her yerinde önceki Symbianlardan da alışık olduğumuz üzere “geçiş efektleri” kullanılmış, özellikle aynı anda bir çok uygulamayı gösterebilen uygulama ekranı bir harika ve N900′ün gücünü hissettiriyor. Arayüz tek kelimeyle bir harika, varsayılan 2 tema(mavi ve turuncu/siyah) profesyonelce yapılmış ve bunlara yenilerini ekleyebiliyoruz. Geçişler ışık hızında, menüleri gayet hoş ve Symbian serisinin aksine çok daha fazla şeyi tek ekranda gösteriyor. Burada tek sıkıntı, menüleri düzenlemenin biraz GNU/Linux deneyimi gerektiriyor olması. Bu sorunu çözecek bir uygulamanın yakında çıkması şaşırtıcı olmaz.

Arayüzü anlamak gerçekten kolay, üstten inen bildiri kısmı ve sol taraftaki bildirim ikonları cihazınızda ne olup ne bittiğini görmeyi çok kolaylaştırıyor. Üstelik güç tuşu, size kolayca çalışan süreci sonlandırma, sistemi kilitleme, çevrimdışı moduna geçme gibi gerekli şeyleri sağladığından arayüzün kontrolünü kaybetme hissini hiç yaşamıyorsunuz. Arayüzü her alanda Symbian ile kıyas bile yapılamayacak kadar iyi ve hızlı.

Basit telefon özelliklerinden biraz bahsedersek, N900 “Telefon” (Phone) adında bir uygulamaya sahip ve telefon işlevlerinin çoğunu buradan hallediyor, Nokia’nın “Önce mobil bilgisayar, sonra telefon” anlayışının burada doğrudan bir etkisini görüyoruz. Bu sebepten masaüstünde herhangi bir şey yazdığınızda numara yazmaya başlamış olmuyorsunuz, bu zaten dokunmatik bir ekranda anlamsız olurdu. Bunun yerine Phone uygulamasını elle başlatarak, ya da telefonu dikey pozisyona çevirerek(içindeki sensör bunu otomatik anlayacaktır, bu işi önceki Nxx lerden çok daha iyi yaptığını da söylemeliyim) telefon moduna geçiyorsunuz. Telefon uygulaması yardımıyla kolayca istediğimiz kişilere ulaşabiliyor, son aramaları takip edebiliyor, arama kayıtlarına ulaşabiliyoruz. Çok daha iyi bir özelliğiyse, aynı Hücresel(yani bildiğimiz arama yapmak) gibi, kolayca Skype veya bir başka VOIP protokolüne geçiş yapıp aramaları buradan yapabiliyoruz. Bunun çok etkileyici olduğunu söylemeliyim, bu sayede çok daha az ücret ödemeniz mümkün.

QWERTY klavyeyi kullanmadığınızda, cihaz bunu anlıyor ve siz bir metin düzenlerken sanal klavyeyi açıyor. Bu klavyenin oldukça geniş ve kullanım kolaylığı sunduğu bir gerçek, ancak inatla tam ekran çalışması biraz rahatsız edici gelebilir. Bunu bir ayara bağlasalardı daha iyi olurdu. Yine de bu boyutunun da, hataların büyük ölçüde önlenmesi açısından çok iyi olduğunu söylemeliyim. Ben kullandığım süre boyunca bu klavyeye nadiren işim düştü, QWERTY klavye varken bu biraz “süs” kalıyor her şekilde.

SMS, Anlık mesaj gibi iletişim yollarının hepsi Conversations adlı bir uygulama altında tutuluyor, bu uygulama depodan yükleyebileceğiniz bir paketle MSN,ICQ,Twitter dahil olmak üzere adını bile duymadığım bir sürü platformu destekleyebiliyor. Varsayılan hali Ovi, Skype, Google Talk, Jabber ve SIP protokollerini destekliyor. Bu yazılımdan hızlıca yaptığınız metin tabanlı görüşmeleri takip edebiliyorsunuz. SMS deneyimini daha önce yazdığımdan burada tekrar etmeyeceğim. Symbiandaki komik yavaşlamaların burada kesinlikle olmadığını da belirteyim.




Web tarayıcısı, MicroB adında bir tarayıcı, çalışmazken dahi arkada ufak bir ek yazılım barındırdığından hızla açılıp kapanıyor. Isterseniz bunun yerine Firefox da kurabilirsiniz, ancak içinde gelen tarayıcı zaten her şeye yetiyor ve Mozilla teknolojisini kullanıyor. Tarayıcı kesinlikle MÜKEMMEL. Oldukça yük bindiren siteleri bile kolayca gösteriyor, tarayıcı bu konuda mucizevi bir güce sahip. Şimdiye kadar gösteremediği ya da yanlış gösterdiği tek bir siteyle karşılaşmadım ve performansı da her zaman harikaydı. Maemo bu konuda çok iyi bir iş çıkarıyor. Flash 9.4 desteği tek kelimeyle müthiş çalışıyor, Farmville-denemedim, videosunu izledim- oynamaktan, Popcap oyunlarına, basit bir flash bannerdan YouTube videolarına hepsini oldukça iyi bir şekilde gösterebiliyor. Ancak biraz daha optimize edilip daha iyi olmaması için bir sebep de yok. Video oynatırken, YouTube gibi bazı servislerde akıcıyken bazılarında masaüstündeki performansı alamıyoruz. Ancak bunu bir kusur olarak görecekseniz N900 yerine bir laptop almanız en iyisi. Tarayıcının kullanışlı olması için bir dizi parmak hareketine bağlı kısayol da eklenmiş. Parmağımızı bir yönde daire çizdirerek ekranı yakınlaştırıp, tersine çizdirerek uzaklaştırabiliyor, bir noktaya dokunursak oraya “dikkat etmesini” sağlayabiliyoruz. Ayrıca ekranın sol altından aktifleştirebildiğimiz “Cursor modu” sayesinde gerçek bir fare imlecine sahip olabiliyor ve bu sayede kopyala/yapıştır gibi işlevleri, açılıp kapanan menüleri kolayca kullanabiliyoruz.

E-Posta istemcisi bir çok servise kolayca uyum sağlayabiliyor. İstediğiniz durum ve sürelerde güncelleyebiliyor, mesela “WiFi bağlantım olduğunda, 5 dakikada bir güncelle” diyebiliyoruz. Bu durumda WiFi’a bağlı olmadığınız süre boyunca güncelleme yapılmıyor, veri ücreti ödememiş oluyoruz. Bunun gibi basit ayarlarda Symbian sıklıkla işin altından kalkamıyordu. Bir çok hesabı aynı anda yönetebiliyor, e-postaları yine oldukça iyi bir şekilde görüntüleyebiliyor, dosya alabiliyor, ekleyebiliyoruz. E-Posta istemcinize farklı bir ses tonu atamak gibi özellikler zaten unutulmamış. Servisler sürekli güncelleniyor, ben bu yazıyı yazarken, Türkiye’den TTNet,Turk Nokta Net,Superonline,Mynet,E-Kolay gibi sağlayıcılar bile mevcuttu.

Medya oynatıcısı, popüler tüm ses biçimlerini (depodan daha fazlasını alabiliyoruz) oynatabiliyor ve .mp4, .avi, .wmv, .3gp gibi formatlardaki videoları da gösteriyor. Genel anlamda gerekli işlevleri yerine getirebilmesine rağmen bu uygulamanın bazı önemli eksikleri var. Öncelikle playlistleri önceden oluşturmanız gerekmesi can sıkıyor, şarkıları illa da etiketlere göre düzenliyor, ancak yazılımın etiket düzenleme fonksiyonu yok, yani bir müziğin hangi türün, ya da sanatçının altına gideceğini bu yazılım vasıtasıyla belirleyemiyoruz. Aynı zamanda, video oynatırken multitasking yapamaması bir sorun. En büyük sıkıntısı ise, çok büyük arşivlerde(binlerce parça mesela) yazılımın kütüphaneyi yenileme süresi gittikçe sonsuza doğru uzamaya başlıyor. Son olarak Symbian’da mevcut olan görselleştirme(visualization) desteği eksik, ancak bunun yerine şarkının istediğimiz yerine kolayca geçiş yapabilmek bir artısı. Sonuç olarak, Nokia medya oynatıcıyı geliştirirse çok iyi eder. İş görüyor ancak böyle bir cihaz çok daha iyi bir oynatıcıyla gelebilirdi. Depoda başka oynatıcılar var elbette.

Resim gösterme uygulaması Photos, oldukça performanslı. Çok hızlı şekilde sistemdeki tüm resimleri dizinleyip, aylara bölerek gösterebiliyor, etiketlere ayırarak sadece belli konulardaki resimleri göstermesini sağlayabiliyoruz. Sistemdeki tüm resimleri görmek, bunlara gereksiz ikonlar, buton simgeleri gibi şeyler eklenince can sıkabildiğinden, klasörlere göre, tarihlere göre, sadece bu cihazdan çekilen resimleri göster gibi seçeneklere göre filtrelenebiliyor. Bu resimler hızlıca tüm veri yolları üzerinden paylaşılabiliyor. Herhangi bir eksiği yok, Symbian’a göre de son derece hızlı, daha fazla içeriği bir arada daha düzenli gösterebiliyor. Ancak iPhone benzeri “efektler” burada hoş durabilirdi, düşünülmemiş.

Kişiler (Contacts) uygulaması son derece başarılı. Tamamen sisteme entegre olarak çalışıyor, bir kişinin tüm bilgilerini(Mobil/Ev telefonu,Skype kullanıcı adı,MSNi, Doğumgünü..) bir arada tutabiliyor, bu kişiye herhangi bir yoldan çok hızlı erişebiliyorsunuz, harika düşünülmüş. Resimlerin içinden kolayca kesme yaparak kişilerinize fotoğraf ekleyebiliyor, aramalarda bu fotoğrafları gösterebiliyorsunuz. Symbian’daki hantallığın aksine burada son derece iyi çalışıyor. Bir kişi seçip, hemen onunla arama kayıtlarınıza, ona ulaşabileceğiniz yollara, onunla ilgili bilgilere, fotoğrafına ulaşabilmek, onun doğumgününü Takvim uygulamasında görmek ve kişi kartını hemen paylaşabilmek etkileyici. Nokia’nın şimdiye kadar yaptığı en iyi rehber uygulaması olmuş.

Takvim (Calendar) Aylık, haftalık veya Ajanda modlarında gösterim yapabiliyor. Görevlerinizi, notlarınızı ve yapılacak şeyleri tutabiliyor, bunlara alarmlar ekleyebiliyor. Birden çok takvim oluşturup farklı renkler atayabiliyoruz. Mesela Kişisel, İş, Doğumgünleri gibi 3 takvime sahip olabiliyoruz ve bunlardan her biri farklı renk atandığından birbirine karışmıyor. İşlerimizi masaüstümüzde de ufak bir araç vasıtasıyla görebilmek çok hoş.

Sisteme entegre bir PDF ve RSS okuyucu mevcut. PDF okuyucu çok performanslı, yüksek çözünürlük sayesinde de kullanımı rahat. Bir cümleyi 3 ekranda ancak gösterebilen N96 ile Olasılıksız’ı okuduğumu düşünüyorum da.. N900 ile okuduğum Anarşizm Tarihi(burada bir çelişki göreceksiniz ) çok çok daha rahat diyebilirim. En azından yorulmadan okuyabiliyoruz ve yazılım hiç yavaşlamıyor. RSS Okuyucu’yu kendime göre düzenlemedim henüz, içinde hazır gelen 2 RSS ile yaptığım denemede, masaüstündeki aparatı gerçekten hoş, ancak kendi uygulamasının arabirimi bana biraz karman çorman olmuş gibi geldi. Elbette buna ciddi bir sıkıntı diyemeyiz, işini gayet iyi yapıyor.
Ofis uygulaması olarak sisteme 30 günlük deneme olarak Sheet To Go, Slideshow To Go ve Word To Go’dan oluşan paketi kurabiliyoruz, ben sadece Word To Go’yu denedim ve hem arayüzü hem de kendisi doküman oluşturamaması rahatsız edici geldi, depolardan OpenOffice kurmanızı tavsiye ediyorum. Hem gerçek bir ofis uygulaması(GNU/Linux dağıtımlarında bu kullanılıyor) hem de ücretsiz. Not almak ve çizim yapmak gibi işlemler için cihazla entegre gelen Notes, Sketch gibi uygulamalar mevcut.

Yazılım olarak can sıkabilecek tek konu, Landscape (Manzara) dediğimiz yatay modla Portrait dediğimiz dikey mod arasında geçiş yapılamaması. Bu açıkçası benim canımı hiç sıkmadı ancak kullanımınıza göre değişecektir. N900′ün sadece bazı uygulamaları Portrait yani dikey kullanımı destekliyor, bunun dışında cihaz hep yatay kullanılıyor. Ben, kendi kullanımımda bunu gayet mantıklı buldum ve hiç rahatsız olmadım, çünkü Portrait kullanımı böyle bir cihaz için komik olurdu. Yine de bunda ısrar ediyorsanız(Symbian alışkanlığınız falan varsa) Nokia’nın bu özelliği eklemesi bekleniyor, eklemese de bu özelliği birileri mutlaka entegre edecektir.

Oyunlar

İncelememin orijinalinde değinmeyecektim ama, duramadım işte, benim gibi oyuncuların bu konuda merak içinde olduğuna eminim. Güzel haber, Nokia N900 OpenGL ES 2.0 destekliyor ve oldukça iyi bir GPUsu var, GNU/Linux üzerinde oynadıklarımın birer birer bu platforma port edilmelerini hayranlıkla seyrediyorum. Şimdiden OpenArena, Transport Tycoon, Theme Hospital(CorsixTH), The Mana World, Frozen Bubble, Supertux,  Wormux, Freeciv, Doom gibi klasiklerin yanında, N900 için özel düzenlenmiş Gweled, Battlegweled, Ovi Store üzerinden ulaşılabilen Angry Birds, Bounce 3D gibi ensesi kalın yapımlar, MUD istemcileri ve hemen her çeşit-bu konuda çok güçlü gerçekten- emulator mevcut. Tarayıcı oyunlarını da sorunsuz oynattığını, hatta Flash gösterme özelliği sayesinde zorlamayan Flash oyunları da oynatabildiğini duymak hepinizi heyecanlandıracaktır.

Hatta biraz detaya inersek;

• OpenArena, bildiğimiz Quake III. Accelometer desteğiyle ve AutoAim özelliğiyle oldukça iyi bir şekilde port edilmiş bir FPS.
• Transport Tycoon, farklı ulaşım yollarıyla dünyanın ulaşım devi şirket olmaya çalıştığımız kapsamlı bir strateji oyunu, N900′ün kolayca çalıştırabilmesi enfes.
• Theme Hospital’i PCde oynamıştım sadece, hastane yönettiğimizi anımsıyorum. Düzgün port edilmiş mi bakmadım, ancak PCdeki gibiyse harikadır.
• The Mana World, UO benzeri bir MMORPG oyunu. Item alıp level atlanılanından. Harika bir oyun ve hızlı çalışıyor, şimdiden böyle bir yapımı port etmeleri çok iyi.
• Frozen Bubble’i bilmeyen GNU/Linux kullanmamıştır. FB, basitçe topları fırlatıp, aynı renktekileri yokettiğimiz tür bir oyun, Linux klasiklerinden diyebiliriz.
• Supertux’a Mario klonu diyerek onu aşağılayabilirsiniz. Ben tasvip etmiyorum, zevkli ve tamamen casual bir oyun.
• Wormux bir Worms klonu, N Serisi kullanıcılarına NGage’lerindeki Worms’e oldukça benziyor gibi gelecektir, çok benziyor gerçekten.
• Freeciv, bir Civilization klonu, ancak klonlandığı oyundan daha kaliteli. Harika bir sıra tabanlı strateji, öğrenme eşiğinin yüksek olması tek sorunu belki de.
• Doom, mouse’un icat olmadığı yıllardan gelen bir FPS oyunu, mutlaka hepimiz Wolfenstein oynamışızdır, bu da Wolfenstein çeptır 2 işte.
• Gweled, MP özellikleri olan Bejeweled. Battlegweled da müzikli, efektli, High Score tablolu olanı.
• Angry Birds ve Bounce’a yorum yapmayacağım, videosunu izleyin ve N900 nelere kadir olabiliyor görün, gerçi bunlar hiç bir şey değil.
• MUD nedir bilmeyen ölsün. Tamam ölmesin, gitsin öğrensin. MUD, Roleplaying dediğimiz nanenin PCyle buluştuğu yer, WoWun atasıdır.
• Emulatorler için; ben NES ve GBA emularını kullanıyorum, depolar emulator çöplüğü, PSX için bile var, acımayın. N900′ünüzde Pokemon oynamayı da unutmayın.

Not: Resimlerin hepsi pencereli diye, tam ekran oyun olmuyor sanmayın. Öyle denk gelmiş.

Sonuç – N900 Almalı mıyım?

Korktuğum başıma geldi. OpenOffice’ımın söylediğine göre 12 sayfa yazmışım, ancak halen cihazı yeterince inceleyemediğimi ve bir çok özellikten hiç bahsetmediğimi farkediyorum. Az önce bahsettiğim tüm yazılımlar, bırakın devasa üçüncü parti depoları ve GNU/Linux uygulamalarını, cihazın kendi uygulamalarının bir kısmıydı. Nokia N900, bir tabletle bir telefonun melezi görevini görüyor, ancak tablet yanı kesinlikle ağır basıyor ve bunu hissettiriyor. Oldukça güçlü bir donanımı, harika bir yazılımla birleştiren ve ihtimallerin sonsuz olduğu bir cihaz N900. Ben incelememde olabildiğince eksik yönlere dikkat çekmeye, almanıza engel olabilecek şeylere önem vermeye çalıştım, bu yüzden sanki eleştirmişim gibi görünen kısımlar olabilir. Gerçek şu ki, Nokia N900, Nokia serileri arasında eşsiz, piyasada da bazı açılardan rakipsiz, bazı açılardan göze göz bir rekabete girişen, iddialı, güçlü, hızlı bir cihaz.

Telefonu elinize aldığınız, açıp ilk dokunuşlarınızı gerçekleştirdiğiniz andan itibaren, hep bir sağlamlık, güç hissi alıyorsunuz. Buna ben N900 hissi diyorum, iddialı bir arabanın sürücü koltuğuna oturmak gibi bir his veriyor kullanıcıya. Cihazın yapabildikleri ve yapacaklarına 10 inceleme daha yetmez. Nokia N900, AIO denilen All-in-One (Herşey Dahil) bir akıllı telefonun tüm özelliklerine, yani GPS, FM,IR,BT,WiFi,3G/2G, 5mp kamerası vs. yanında, bir tablette olabilecek her özelliğe de, 600Mhz işlemci 1 GB uygulama belleği, 32 GB dahili alan, GNU/Linux tabanlı Maemo gibi özellikleri birleştirerek çok iddialı bir mobil cihaz ortaya çıkarmış ve bir çok alanda öncü bir ürün yaratılmış. N900, tek kelimeyle “Herşey Dahil Tablet Akıllı Telefon Kırması” diyebileceğimiz bir cihaz, Nokia “Mobil Bilgisayar” ismini uygun bulmuş buna. Öyle ki, cihazda donanımsal anlamda “keşke şu da olsaydı” denebilecek ciddi bir eksik nokta yok. Smartphone kullanıcıları Dijital Pusula, Tablet kullanıcıları da USB OTG modu için N900 hakkında fikir değiştirmeyecekse, sorun yok.

N900, sizin için hem amatör bir fotoğraf makinesi, hem bir multimedya cihazı, hem bir telefon, hem bir bilgisayar, hem bir oyun konsolu, hem bir iş cihazı, hem.. Evet mantığı anladınız.

Elbette telefonun hakkını vermek de önemli. Oyun oynamak, video izlemek gibi standart kullanıcı isteklerinden fazlasına sahip değilseniz sizin için iPhone 3GS çok önemli bir alternatif olacaktır. Zaten GNU/Linux kullanan, ya da geek veya nerd diye tabir edebileceğimiz, IT konusuna ilgili kişiler için N900′den başka bir alternatif göremiyorum- Android de dahil. Eğer cebinizde bir telefon taşıyacaksanız, iPhone, birkaç yıldır sektörde benzer modeller vererek stabil ve rekabetçi bir alternatif olarak önünüzde olacaktır. Cebinde mobil bilgisayar taşımak isteyenler için ise, eh.. Nokia N900 kollarını açmış sizi bekliyor diyebiliriz.

Ben bu yazıyı yazarken fiyatı GittiGidiyor’da 1200 ~ 1400 (genellikle 1400 oluyor hep) arasında değişiyordu. Fiyatı Türkiye’de N97 ile benzer rakamlarla gidiyor, ancak buralardan aldığınızda tabii ki cihazınızın Türkiye garantisi de olmayacaktır. N900 + 1 diyebileceğimiz yeni modelin, 2010 Ortasından önce gelmeyeceği tahmin ediliyor, Nokia’da gecikmek bir şirket geleneği olduğundan, çıkması ve yaygınlaşması da derken, 2010 3.cü çeyreği diyebiliriz. Maemo 6 Harmattan’ın(bu sistemle gelecek olan modelde multi-touch da bulunacak, N900′ün bu işletim sistemine güncellenebilme ihtimali yüksek, ancak kesin açıklama yapılmadı. Önceki Nxxx’lerin en az bir ker güncelleme aldıklarını düşünürsek, N900 içinde Maemo 6 mümkün.) 2011′den önce çıkmayacağı tahmin ediliyor, bu da bu cihazı aldığınızda 2010 boyunca Nokia Nxxx serileri için sizinkinden daha üstte konumlandırılmış fazla bir şey çıkarmayacak demek oluyor. Ücreti sizi zorlamayacaksa ve cihazın hakkını verebilecekseniz(N900 alıp konuşup, SMS yollamayın lütfen. Ayıp oluyor böyle bir modele.) kesinlikle kaçırmamalısınız.

BONUS: Sketch’imden Resimler

Eğer telefonu artık aldıysanız(almadıysanız pes vallahi!) ve Sketch’de ilk resimlerinizi çiziyorsanız, ancak size de çiziminizde bir sorun varmış… ııh.. berbat çiziyormuşsunuz gibi geldiyse, yeteneksizliğinize kızdıysanız, çizimlerinizden nefret ettiyseniz.. merak etmeyin! Her zaman sizden daha beceriksiz birileri vardır, işte o biri olarak, gününüzü neşelendirmek istedim, bu kadar ilkokul çocuğu olunamaz diyeceksiniz, olunabiliyor. Resimlerin hepsi, tarafımdan, Aranel Surion tarafından çizilmiş olup kesinlikle sokaktan çocuk falan çevirilmemiştir:

“Beşinci resimde çocukluğumdan bir şeyler buldum, benim resmimi de çizsene” diyenler -saçmalamayın olm?- bir adet resimleriyle beraber bana ulaşsınlar, itinayla çizeceğim. hehe.

İlgili Yazılar:

• Blogum 3 yaşında!
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• Nokia, Özgür Yazılım Dünyasından Ayrıldı
• Taşındım (:

Açıklamalar:

• Ilk resimdeki “Disable Cellular” butonu normalde yok, depodan çok küçük boyutlu bir paketi kurarsanız oluşuyor.
• Ikinci resimdeki Witter’in arayüzü Mauku’nunkinden bariz kötü. Görselliğe önem veriyorsanız Mauku’dan şaşmayınız.
• Üçüncü resimdeki sanal klavye, Türkçe olabiliyor. Sanırım Türkçe girdi desteği için en makul yol da zaten o.
• Dördüncü resimde, ortadaki uygulama IRSSI (IRC istemcisi), sağdaki  “df -h” çıktısı. Soldaki de HAM, ancak arayüzü yenilenecek diyorlar.
• Beşinci resimdekini tanıdınız değil mi? Maemo 5, NES, GBA, SNES, DosBox gibi bir çok alana vakıf.
• Son resimdeki benim dört masaüstümden biri, en çok bunu kullanıyorum. Sansürlediğim yerlerde operatörümün adı ve hava durumu bilgilerim var. Ekrandaki bütün şeyleri siz belirleyebiliyor, yenilerini indirebiliyor veya olanları silebiliyorsunuz. Soldaki FM Vericisi için bir kısayol, Ortadaki CPU/MEM bilgilerimi veriyor, Sağ alttaki medya oynatıcı, Sol alttaki gelen mesajları göstermek için.

Bonus olarak, şunlar da Sketch’de (N900 ile birlikte yüklü gelen çizim uygulaması) yaptığım bir kaç çizim, çizim yeteneğimle hiç gurur duyamamışımdır zaten:

İlgili Yazılar:

• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• MeeGo Türkiye
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Taşındım (:
• Blogum 3 yaşında!

Maemo 5′i kurcaladınız ve favori uygulamanızı derlemenin hiç de fena bir fikir olmadığını mı düşünüyorsunuz? Sonuçta bu bir GNU/Linux cihazı! Öyle değil mi? Çok da mutlu edici olmayan haber şu ki, cihaz üzerinde bir şeyler derlemek seçebileceğiniz en eğlenceli, kolay veya anlamlı yol olmayabilir. Maemo 5 için geliştirme yapacaksanız, en mantıklı yol yayınlanmış SDKsını GNU/Linux sisteminizde çalıştırmak, gerekli şeyleri de onun üzerinde ayarlamak ve denemektir. Bu yazımda nasıl yapabileceğinizi anlatmaya çalıştım. Adım adım XMPlayer derleyeceğiz.

Öncelikle Maemo’da doğrudan derlemenin neden mantıklı yol ol(a)madığını açıklığa kavuşturmalıyız; Maemo 5, partisyonu boyutlandırmadığınız veya symlink kullanmadığınız sürece rootfs için yaklaşık 200 küsür megabyte alan bırakmıştır. 32 Gigabyte hafızanın içinde bu kadar az alan verilmesinin sebebiyse, performans sebebiyle-yani sanıyorum mantıklı tek sebebi bu olmalı- rootfs’in ayrı bir çipte bulunmasıdır. İşte bu boyut sınırlaması yüzünden, Maemo’da bazı GNU araçları da dahil olmak üzere “ortalama kullanıcı” ya hitap etmeyecek özellikler devredışı bırakılmış ya da varsayılan olarak sisteme entegre gelmemiştir. Bunlardan birinin de automake olduğunu söylersem, kabuğun da Bash değil Busybox olduğunu söyleyerek devam edersem sorunu anlayabilirsiniz.

Tabii ki Maemo için imkansız diye bir şey yok, ve kendiniz bash ve GNU araçlarını kurabilirsiniz, ancak bunu yapmak zaten kolayca dolan rootfs’i hızlıca dolduracaktır, ya da uzun süren bir symlink, ya da ayrı PATH belirleme gibi zahmetli işlerle uğraşmak zorunda kalacaksınız. Eğer tüm bunlara rağmen uğraşmak istiyorsanız, SDK deposunda gerekli uygulamaların ARMEL paketlerinin olduğunu söyleyebilirim, ancak biz bu yazıda o yolu kullanmayacağız. Ayrıca cihaza chroot yapmak da bir yol olabilir ancak  yine çok mantıklı sonuçlar beklememelisiniz.

Istediğimiz uygulamayı derleyemediğimize göre, ARMEL için derlemeyi yapacağımız bir platform gerekli. İşte SDK da bu noktada devreye giriyor. Scratchbox üzerinde Maemo 5′i “canlandırarak” ARMEL için gerekli derlemeleri yapabiliyoruz. Bu yazımda XMPlayer’ı derlemeyi göstereceğim, neden XMPlayer derseniz, extras-devel’de hali hazırda bulunan tek xm oynatıcısı MODSupport, ve medya oynatıcıyla gömülü olarak çalışmak konusunda ısrarcı. Bu da tüm cracktrolarınızın müziklerinizle aynı listeye girmesiyle, sayıca da çoklarsa medya veritabanını yavaşlattıkça yavaşlatan bir durum oluşturuyoe ne yazık ki. PCsinde bile müzik oynatıcısıyla XM oynatıcısı ayrı olan biri olarak, XMPlayer bir hayat kurtarıcı. Dikkat etmeniz gereken, XM yerine başka bir şey derlediğinizde, derlediğiniz uygulamanın mutlaka ama mutlaka /opt/ yolunu kullanmasını garantiye almanızdır. Aksi durumda rootfs’i hızlıca doldurur ve sorun yaşarsınız.

Ben SDKyı hazırladıktan 24 saat bile  geçmeden kurucunun GUIli halini Wiki’de gördüm, eğer onu kullanmak isterseniz bağlantısı şöyle: http://wiki.maemo.org/Documentation/Maemo5_Final_Installation. Biz elle kurulum yapacağız. Öncelikle ihtiyacımız olan dosyaları indirmeliyiz:

$ wget http://repository.maemo.org/stable/5.0/maemo-scratchbox-install_5.0.sh http://repository.maemo.org/stable/5.0/maemo-sdk-install_5.0.sh

Indirdikten sonra, betiği çalıştırılabilir işaretlememiz gerekiyor, bunun için de:

$ chmod a+x ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh  ./maemo-sdk-install_5.0.sh

Şimdi scratchbox’u kurabiliriz, bunun için:

$ sudo ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh -u KULLANICIADINIZ

Bu işlem başladığında 400 megabyte kadar bir veri indirilecektir. Scratchbox, eğer parametrelerde değişiklik yapılmadıysa kendini kök klasörde /scratchbox dizinine yükleyecektir.

Şimdi sbox adında  bir grup oluşturmalıyız.

$ newgrp sbox

Eğer bu gruba üyeler eklemek istiyorsanız, “useradd -G sbox kullanıcıadı” komutunu deneyebilirsiniz. Şimdi Scratchbox’un üzerine SDKmızı giydiriyoruz:

$ ./maemo-sdk-install_5.0.sh

Varsayılan olarak gelen seçenek işe yarıyor, Minimal + Runtime olması yeterli. Bir sürü paket indirip kuracak. Bu paketlerin hiç biri aslında kurulmadığından heyecan yapmayın, şuan aslında tamamen “başka bir dünyada” kurulum yapmış oluyoruz. Artık başlayabiliriz:

$ /scratchbox/login

Karşımıza şöyle bir çıktı gelmiş olmalı:

Welcome to Scratchbox, the cross-compilation toolkit!

Use ‘sb-menu’ to change your compilation target.
See /scratchbox/doc/ for documentation.

[sbox-FREMANTLE_ARMEL: ~] >

Eğer burada ARMEL yerine X86 yazıyorsa, sb-conf select FREMANTLE_ARMEL komutu işimizi görecektir. Buradaki dosyalara, /scratchbox/users/kullanıcıadı/home/kullanıcıadı konumundan ulaşabiliriz. Buraya SourceForge’dan xmp3.0.0′ı indirip kopyalıyoruz. Ardından tek yapmamız gereken şey, size oldukça tanıdık gelecek:

chmod +x configure

./configure

make

Sonuçta oluşan xmp isimli binary dosyası ARMEL için derlenmiş olacaktır, tek yapmamız gereken bunu almak ve N900′e yüklemek, ve ta daa, orada da aynı şekilde çalışıyor olacak. Tek farkı, dosyayı MyDocs’da değil, /home/user’a alıp orada çalıştırmalıyız, zirâ MyDocs no-exec şeklinde mount edildiğinden dosya çalıştıramazsınız. Yani basitçe diyebiliriz ki:

mv xmp /home/user

chmod +x xmp

./xmp -l /home/user/MyDocs/xmuziklerininolduguyer/CooLBiRGRuPISMI\ -\ Parca.xm

Elbette SDKnın tüm gücü basit bir mimari oyunu değil, bu sadece çok basit bir faydasını görmek içindi. SDKya Nokia ikili dosyalarını kurduktan sonra, burada geliştirme, paketleme, yerelleştirme yapmanız, hatta arabirimi kurcalamanız mümkün. Maemo SDKsı, Fremantle’ı olan çocukların takıldığı bir kum havuzu gibi.

$ chmod a+x ./maemo-scratchbox-install_5.0.sh  ./maemo-sdk-install_5.0.sh

İlgili Yazılar:

• Maemo 5 (N900) artık Türkçe!
• MeeGo Türkiye
• Maemo, Moblin ve MeeGo
• Wine 0.9.41 Çıktı.
• Taşındım (: